Ваҳдати миллӣ дар низоми конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз арзишҳои бунёдӣ ва омилҳои муҳимтарини таъмини сулҳ, субот ва рушди устувори давлатдорӣ ба шумор меравад. Таҳлили амиқи мафҳуми ваҳдати миллӣ аз нигоҳи ҳуқуқӣ, принсипҳои асосии он ва ҳамоҳангсозӣ бо моддаҳои Конститутсия имкон медиҳад, ки моҳияти ин падида дар чаҳорчӯби низоми ҳуқуқии кишвар пурра дарк гардад. Зеро ваҳдати миллӣ на танҳо мафҳуми сиёсӣ, балки категорияи ҳуқуқиест, ки дар сатҳи конститутсионӣ таҷассум ёфта, ба ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ ва давлатӣ таъсир мерасонад.

Тавре ки сарчашмаҳои илмӣ ва расмӣ таъкид мекунанд, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардидааст, дар заминаи барқарорсозии сулҳу ваҳдати миллӣ ба вуҷуд омадааст ва то имрӯз ҳамчун кафили асосии пойдории давлат амал мекунад. Аз ин лиҳоз, мавзӯи мазкур дар илми ҳуқуқи конститутсионӣ ва амалияи давлатдории Тоҷикистон мавқеи хоса ва аҳамияти беандоза дорад.

Аз нигоҳи ҳуқуқӣ, ваҳдати миллӣ маҷмӯи муносибатҳои ҳуқуқиест, ки ҳамгироии шаҳрвандон, баробарии ҳуқуқҳо ва масъулияти мутақобилаи онҳоро дар доираи як давлати ягона таъмин менамояд . Ин мафҳум дар Конститутсияи Тоҷикистон тавассути ду хусусияти муҳими давлат – ягонагӣ ва иҷтимоӣ – мазмуни амалӣ меёбад.

Моддаи 1 Конститутсия таъкид менамояд: «Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад». Хусусияти «ягона» ба он далолат мекунад, ки Тоҷикистон ҳамчун як системаи мутамаркази давлатӣ дар ҳудуди муайян фаъолият намуда, дорои як конститутсия, як шаҳрвандӣ ва як низоми ҳуқуқӣ мебошад. Ин ягонагӣ на танҳо маънои маъмурӣ, балки маънои сиёсӣ ва мафкуравиро низ дар бар мегирад, ки ба ҳамаи шаҳрвандон, сарфи назар аз миллат, нажод, дин ва забон, ҳуқуқи баробарро кафолат медиҳад.

Дар баробари ин, моддаи 1 инчунин эълон мекунад, ки Тоҷикистон давлати иҷтимоӣ буда, барои ҳар як инсон шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодонаро фароҳам меорад. Ин хусусият маънои онро дорад, ки давлат масъулияти иҷтимоӣ ва таъмини адолатро бар дӯш дошта, ба ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои ҳамаи қишрҳои ҷомеа, махсусан осебпазиртарин гурӯҳҳо, таваҷҷӯҳ зоҳир менамояд.

Моддаи 6 Конститутсия мазмуни ҳуқуқии ваҳдати миллиро боз ҳам васеътар баён мекунад: «Дар Тоҷикистон халқ баёнгари соҳибихтиёрӣ ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ буда, онро бевосита ва ё ба воситаи вакилони худ амалӣ мегардонад». Дар ин ҷо муҳим он аст, ки халқи Тоҷикистонро сарфи назар аз миллаташон шаҳрвандони Тоҷикистон ташкил менамоянд. Ин муқаррарот ба иродаи ягонаи халқ ҳамчун пояи соҳибихтиёрӣ аҳамияти марказӣ медиҳад ва таъкид мекунад, ки ҳокимият ба ҳеҷ гурӯҳ ё қишри алоҳида тааллуқ надорад, балки ба тамоми мардуми кишвар мансуб аст.

Ҳамзамон, моддаи 7 Конститутсия ҳудуди Тоҷикистонро «тақсимнашаванда ва дахлнопазир» эълон намуда, тарғиб ва амалиёти ҷудоиандозиро, ки ягонагии давлатро халалдор мекунад, манъ кардааст . Ин муқаррарот ҳифзи тамомияти арзиро ҳамчун яке аз шартҳои асосии мавҷудияти ваҳдати миллӣ муқаррар мекунад.

Дар маҷмӯъ, мафҳуми ҳуқуқии ваҳдати миллӣ дар Конститутсия тавассути принсипҳои ягонагӣ, иҷтимоӣ ва соҳибихтиёрии халқи якпорча ташаккул ёфта, ба он хусусияти умумибашарӣ ва миллӣ медиҳад.

Баррасии принсипҳои асосии ваҳдати миллӣ нишон медиҳад, ки он дар низоми конститутсионӣ дорои чаҳорчӯби муайяни арзишӣ ва амалӣ мебошад. Ин принсипҳо ба сифати роҳнамо барои фаъолияти мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва шаҳрвандон амал мекунанд.

Принсипи якум – волоияти Конститутсия ва қонун. Моддаи 10 Конститутсия таъкид мекунад, ки «Конститутсияи Тоҷикистон эътибори олии ҳуқуқӣ дорад ва меъёрҳои он мустақиман амал мекунанд. Қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд» . Ин принсип яке аз пояҳои асосии ваҳдати миллӣ мебошад, зеро он таъмини ягонагии фазои ҳуқуқиро дар саросари кишвар кафолат медиҳад. Волоияти Конститутсия маънои онро дорад, ки ҳамаи шаҳрвандон, мақомот ва ташкилотҳо, сарфи назар аз мақом ва вазъият, ба як санади ҳуқуқӣ – Қонуни асосӣ – итоат мекунанд ва ин ягонагии муносибат ба ваҳдати миллӣ ҷониб медиҳад.

Принсипи дуюм – баробарии ҳуқуқии шаҳрвандон. Моддаи 17 Конститутсия эълон мекунад: «Ҳама дар назди қонун ва суд баробаранд. Давлат ба ҳар кас, қатъи назар аз миллат, нажод, ҷинс, забон, эътиқоди динӣ, мавқеи сиёсӣ, вазъи иҷтимоӣ, таҳсил ва молу мулк, ҳуқуқу озодиҳоро кафолат медиҳад». Ин баробарӣ на танҳо ҳуқуқии, балки иҷтимоӣ ва фарҳангист ва он яке аз шартҳои асосии эҳсоси ваҳдат дар байни шаҳрвандон мебошад.

Принсипи сеюм – манъи ҳама гуна табъиз ва тарғиботи ҷудоиихоҳӣ. Моддаи 8 Конститутсия таъсис ва фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва ҳизбҳои сиёсиеро, ки нажодпарастӣ, миллатгароӣ, хусумат, бадбинии иҷтимоӣ ва мазҳабиро тарғиб мекунанд ва ё барои бо зӯрӣ сарнагун кардани сохтори конститутсионӣ даъват менамоянд, манъ кардааст. Ин принсип муҳимтарин омили пешгирии низоъҳои миллӣ ва мазҳабӣ мебошад.

Принсипи чаҳорум – таҷзияи ҳокимият ҳамчун кафолати адолат. Моддаи 9 муқаррар мекунад, ки «ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад». Ин принсип таъмини мувозинати қудрат ва пешгирии истибдодро дар назар дорад, ки ба эътимоди шаҳрвандон ба давлат ва ҳамзистии сулҳомези онҳо мусоидат мекунад.

Принсипи панҷум – сулҳҷӯӣ ва ҳамкории байналмилалӣ. Моддаи 11 сиёсати сулҳҷӯёнаи Тоҷикистонро эълон намуда, ташвиқоти ҷангро манъ ва ҳамкорӣ бо ҳамватанони берунмарзиро таъкид мекунад . Ин принсип аз як тараф ваҳдати дохилиро мустаҳкам намуда, аз тарафи дигар ба ҷомеаи ҷаҳонӣ паёми сулҳ ва ҳамзистии мусолиматомез мефиристад.

Ваҳдати миллӣ дар Конститутсияи Тоҷикистон на танҳо дар боби аввал, балки дар тамоми бобҳои он тавассути меъёрҳои мушаххас инъикос ёфтааст. Таҳлили ҳамоҳангсозии ин меъёрҳо ба мо имкон медиҳад, ки моҳияти амалии ваҳдати миллиро пурра дарк кунем.

Дар боби сеюм, ки ба Маҷлиси Олӣ бахшида шудааст, ваҳдати миллӣ тавассути принсипҳои намояндагӣ ва ташаккули парламент ифода меёбад. Моддаи 49 муқаррар мекунад, ки Маҷлиси миллӣ аз намояндагони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ таркиб меёбад. Ин намояндагии баробар аз ҳамаи минтақаҳо кафолати он аст, ки манфиатҳои ҳамаи шаҳрвандон, сарфи назар аз маҳалли зист, дар сатҳи олии қонунгузорӣ эътироф ва ҳифз карда мешаванд. Инчунин, Маҷлиси намояндагон ҳамчун мақоми доимоамалкунанда ва касбӣ фаъолият намуда, аз ҳисоби вакилони интихобшудаи мардум ташаккул меёбад . Ҳамин тавр, парламентаризми миллӣ ба яке аз воситаҳои муҳимтарини таҷассуми ваҳдати миллӣ табдил меёбад, зеро ҳамаи қишрҳои ҷомеа дар қабули қарорҳо иштирок мекунанд.

Дар боби чаҳорум, ки ба ваколатҳои Президент бахшида шудааст, ваҳдати миллӣ тавассути нақши Президент ҳамчун сарвари давлат ва кафили истиқлолият ва тамомияти арзӣ таҷассум меёбад. Моддаи 64 Президентро ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзӣ эълон менамояд . Моддаи 69 салоҳияти Президентро дар таъмини сулҳу суботи дохилӣ ва хориҷӣ муайян намуда, ӯро Сарфармондеҳи Олии Қувваҳои Мусаллаҳ ва масъули эълони ҳолати ҷангӣ ва вазъияти фавқулода қарор медиҳад. Ин ваколатҳо нақши калидии Президентро дар ҳифзи ваҳдати миллӣ ва амнияти давлатӣ муайян менамоянд.

Дар боби панҷум, ки ба Ҳукумат бахшида шудааст, ваҳдати миллӣ тавассути таъмини иҷрои ягонаи қонунҳо ва барномаҳои давлатӣ дар саросари кишвар амалӣ мегардад. Моддаи 73 Ҳукуматро роҳбари самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ муқаррар намуда, онро ба иҷрои қонунҳо ва санадҳои Президент вазифадор мекунад . Ин ягонагии иҷроия кафолати он аст, ки сиёсати давлатӣ дар ҳамаи минтақаҳо ба таври якхела амалӣ мешавад ва шаҳрвандон аз дастовардҳои рушди давлатӣ баҳраманд мегарданд.

Дар боби шашум, ки ба мақомоти маҳаллии ҳокимият бахшида шудааст, ваҳдати миллӣ тавассути принсипи марказгаройӣ ва худидоракунии маҳаллӣ дар як вақт таъмин карда мешавад. Моддаи 76 ва 78 муқаррар менамоянд, ки мақомоти маҳаллӣ дар доираи салоҳияти худ, вале тибқи Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ фаъолият мекунанд ва раиси вилоят, шаҳр ва ноҳияро Президент таъин ва озод менамояд. Ин тартиб ягонагии сиёсати давлатиро дар сатҳи маҳаллӣ кафолат дода, ҳамзамон ба шаҳрвандон имконияти иштирок дар идораи корҳои маҳаллиро фароҳам меорад.

Дар боби ҳафтум, ки ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон бахшида шудааст, ваҳдати миллӣ тавассути эътирофи мақоми махсуси ин вилоят ҳамчун қисми ҷудонашавандаи Тоҷикистон таъмин карда мешавад. Моддаи 81 ва 83 муқаррар менамоянд, ки ҳудуди вилоят бе ризоияти Маҷлиси вакилони халқи он тағйир дода намешавад ва салоҳияти вилоят дар соҳаҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ тавассути қонуни конститутсионӣ танзим мегардад. Ин муқаррарот нишон медиҳад, ки ваҳдати миллӣ на танҳо ягонагии сиёсӣ, балки эътирофи хусусиятҳои маҳаллӣ ва фарҳангии минтақаҳоро дар бар мегирад ва бо роҳи ҳуқуқӣ онҳоро ҳифз мекунад.

Дар боби ҳаштум ва нуҳум, ки ба суд ва прокуратура бахшида шудаанд, ваҳдати миллӣ тавассути таъмини адолати ягона ва назорати якхелаи қонунгузорӣ дар саросари кишвар амалӣ мегардад. Моддаи 84 ҳокимияти судиро мустақил эълон намуда, онро аз номи давлат амалӣ гардонидани адолат муқаррар мекунад. Моддаи 93 низоми ягонаи прокуратураро таъсис дода, онро ба Прокурори генералӣ вобаста менамояд. Ин ягонагии судӣ ва прокуратурӣ кафолати он аст, ки ҳуқуқи ҳамаи шаҳрвандон, сарфи назар аз мавқеи иҷтимоӣ ва минтақаи зист, ба таври баробар ҳифз карда мешавад.

Таҳлили мафҳум, принсипҳо ва ҳамоҳангсозии ваҳдати миллӣ бо моддаҳои Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон собит мекунад, ки ин падида дар низоми конститутсионӣ мавқеи стратегӣ дорад. Ваҳдати миллӣ на танҳо дар моддаи 1 ҳамчун хусусияти «ягона» ва «иҷтимоӣ»-и давлат таҷассум ёфтааст, балки дар тамоми бобҳои Конститутсия – аз намояндагӣ дар парламент то таъмини адолати судӣ ва назорати прокуратурӣ – мазмуни амалӣ пайдо намудааст.

Принсипҳои волоияти Конститутсия, баробарии ҳуқуқӣ, манъи табъиз ва ҷудоиихоҳӣ, таҷзияи ҳокимият ва сулҳҷӯӣ пояҳои асосии ин ваҳдатро ташкил медиҳанд. Ин принсипҳо ба давлат ва ҷомеа имкон медиҳанд, ки дар шароити гуногунии миллӣ, мазҳабӣ ва иҷтимоӣ бо нигоҳ доштани ягонагӣ ва устуворӣ фаъолият намоянд.

Моддаи 100 Конститутсия, ки тағйирнопазирии шакли идораи ҷумҳурӣ, тамомияти арзӣ, моҳияти демократӣ, ҳуқуқбунёдӣ, дунявӣ ва иҷтимоии давлатро кафолат медиҳад, ҳамчун ҳимояти ваҳдати миллӣ амал мекунад ва онро аз ҳар гуна тағйирот ҳифз менамояд. Ин муқаррарот нишон медиҳад, ки ваҳдати миллӣ дар сатҳи конститутсионӣ на танҳо арзиш, балки пояи ҳатмии мавҷудияти давлат ва миллат ҳисобида мешавад.

Аз ин рӯ, омӯзиши илмии ваҳдати миллӣ дар чаҳорчӯби илми ҳуқуқшиносӣ, инчунин таҳлили амалии он дар фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ҷомеа, на танҳо барои пешрафти илми ҳуқуқ, балки барои рушди босуботи давлатдории Тоҷикистон аҳамияти муҳим дорад. Тавре ки таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, маҳз Конститутсия ва принсипҳои он дар замони буҳрони шаҳрвандӣ ба омили муҳимтарини барқарорсозии сулҳ ва ваҳдати миллӣ табдил ёфтанд ва имрӯз низ ҳамчун кафили асосии пойдории давлат амал мекунанд.

ДОНИЁР САНГИНЗОДА - муовини директори Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон оид ба корҳои илмӣ ва таълимӣ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор

(дар ҳошияи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ аз санаи 28 декабри соли 2024)

Паёми солонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон «Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ» дастовардҳо, муваффақиятҳо ва мушкилоти соли сипаришуда, вазъи ҳозира, дурнамои рушд ва вазифаҳо барои соли минбаъдаи Ҷумҳурии Тоҷикистонро инъикос менамояд. Ҳамасола Паёмҳои Роҳбари давлат барои фаъолияти ташкилоту муассисаҳои давлатию ғайридавлатӣ, гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва умуман, шаҳрвандони Тоҷикистон ҳамчун дастурамал ва роҳнамо хизмат менамоянд. Ҳамзамон, Паём хазинаи маълумоти ошкоро, расмию дақиқ ва илмӣ буда, аз он олимону донишмандони ватанию хориҷӣ дар таҳқиқотҳои илмӣ, аз ҷумла ҳангоми гузаронидани таҳқиқотҳои сотсиологӣ васеъ истифода мебаранд.

Ба масъалаҳои иҷтимоӣ дар Паём таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шудааст. Тавре маълум аст, бахшҳои асосии иҷтимоӣ, ки ба зиндагии шоистаи шаҳрвандон вобастаанд, соҳаҳои илму маориф, тандурустӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, инчунин масъалаҳои занон ва ҷавонон дохил мешаванд. Пешвои миллат таъкид карданд, ки баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум ҳадафи асосии сиёсати давлат мебошад. Дар Паём зикр шуд, ки барои соҳаи иҷтимоӣ дар соли 2024 дар буҷети давлатӣ43%-и тамоми хароҷотро ташкил медиҳад. Мавриди қайд аст, ки сатҳи камбизоатӣ дар кишвар аз 83% соли 1999 ба 21,2% дар соли 2023 коҳиш ёфтааст, ки натиҷаи тадбирҳои пайваста андешидаи Ҳукумати мамлакат дар ин самт мебошад.

Пешвои миллат дар Паёми навбатӣ дар баробари масъалаҳои марбут ба таъмини амнияти миллӣ, рушди устувори иқтисодиёти ватанӣ, рушди сармояи инсонӣ, баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум ва созгор кардани шароит барои зиндагии шоистаи онҳо ва ғайра ба масоили стратегии кишвар - маориф, илм ва фарҳанг аҳамияти вижа дода, барҳақ зикр намуданд, ки то “тамоми ҷомеа ба мактаб ва низоми маориф рӯй наоварад, миллат дастнигар, хору зор, таҳқиргашта ва афроди он моил ба ҳама гуна ҷиноятҳои сангину пешгӯйинашаванда боқӣ хоҳанд монд”.

Дар робита бо ин, Пешвои миллат омўзгорро шахсияти калидии низоми таълиму тарбия муаррифӣ намуданд, зеро маҳз ӯ ташаккулдиҳандаи љањонбинии шогирдон, такмилдиҳандаи мањорату малакаи касбӣ, забондонӣ, ватанпарастии хонандагону донишҷӯён буда, мураббии худшиносию худогоҳӣ, ҳимояи манфиатҳои миллӣ, илмомӯзию рушди тафаккури созандагии насли наврасу ҷавон маҳсуб меёбад. Аз ин рӯ, имрўз омўзгорони мо бояд новобаста аз зинаи таҳсилот ба талаботи љомеаи муосир ва фазои љањонии тањсилот сатҳу сифати дониш, касбияти худро мутобиқ гардонанд. Тарбиятдида, хушахлоқ, босавод, зирак, ҳушёр, тавонманд, забондон, масъулиятнок ва содиқ ба касби худ бошанд. Қобилияти кор кардан бо воситаҳои технологии муосирро дошта бошанд ва дар раванди баргузории машѓулиятњои таълимӣ, семинару конференсияҳои илмӣ-назариявӣ аз онҳо самаранокистифода баранд. Аз ганҷинаи маънавии гузаштаи миллат, оид ба арзишҳои фарҳанги моддию маънавии ниёкони худ дониши зарурӣ дошта, хотираи таърихиашон ғанӣ бошад, то дар раванди тарбияи шогирдон ба хатоӣ роҳ надиҳанд, шогирдони соҳибкасб, боистеъдод, ихтироъкору навоварро тарбия намоянд. Ҳамаи ин ба он ҳадаф бояд бошад, ки дар тафаккури таълимгирандагон холигӣ пайдо нагардад ва ин холигиро онҳо бо андешаҳои хурофотию таассубангез, парастиши фарҳанги бегона пур нагардонанд, зеро “сабаби асосии бадбахтии ҳар як миллат ва давлат эътибор надодан ба сифати мактабу маориф, саҳлангорӣ кардан ба тарбияи кӯдак аз хурдсолӣ ва фароҳам наовардани муҳити мусоид барои таълиму тарбия мебошад”.

Дар Паём инчунин зикр гардид, ки пешравии ҳар гуна ҷомеа ба илм вобаста аст. Аз ин рӯ, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба илму маориф диққати аввалиндараҷа дода, барои рушд ва густариши он заҳматҳои зиёд кашида истодааст, зеро маҳз тавассути илм ва ҷаҳонбинии илмӣ ҷомеа рушд мекунад. Ин нуктаро Пешвои миллат дар Паёми навбатиашон чунин қайд намуданд: “Ман аз рӯзҳои аввали роҳбарии худ ба масъалаи илму маориф эътибори доимӣ ва аввалиндараҷа медиҳам”. Ин эътибори Пешвои миллат боис гашта истодааст, ки олимони тоҷик дар сатҳи байналмилалӣ ва ҷаҳонӣ дастовардҳои худро пешкаш намуда, дар рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол қарзи касбии худро иҷро карда истодаанд. Аммо бо ин ҳама қонеъ набояд шуд вадар рушди илм ва ҳамкориҳои илмӣ талошҳои зиёдтар лозим аст. Дар ин маврид дар зинаи таҳсилоти олӣ ва муассисаҳои илмӣ ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ дар раванди таълиму таҳқиқот омили муҳим мебошад.

Дар баробари ин ҳама, Пешвои миллат ба ҷавонон эътимоднокии худро иброз дошта, таъкид сохтанд, ки онҳо бояд барои рушди илму инноватсия саҳми арзишманд гузоранд. Ягона омиле, ки ба љавонон дар ин роҳ кӯмак менамояд, аз нигоҳи Пешвои миллат, ин руй овардани онњо ба илму дониш ва касбу њунар мебошад: «... ҷавонони ватандӯсти мо минбаъд низ бо илму донишҳои замонавӣ, касбу ҳунарҳои муосир ва саъю талоши навҷӯёнаи худ барои рушди илму инноватсия ва боз ҳам таҳким ёфтани нуфузи кишварамон дар арсаи байналмилалӣ саҳми арзишманд мегузоранд». Ҷавонони саодатманди кишварро зарур аст, ки ба боварии Пешвои миллат содиқ монда, дар рушди ҳамаҷонибаи Тоҷикистони азиз саҳмгузор бошанд ва ҳам дар олами воқеӣ ва ҳам бо истифода аз фазои маҷозӣ фарҳанги миллии худро ҳифз ва густариш диҳанд.

Масъалаи фазилати инсон, ватандӯстӣ ва ифтихори миллӣ дар Паёми Пешвои миллатмақоми баланд дошт. Тавре маълум аст, воқеияти замони муосир инсонро ба буҳрони маънавию ахлоқӣ ва фарҳангӣ рӯ ба рӯ сохтааст, ки он аз таҷзияи донишҳоииттилоотию технологӣ ва дигаргуниҳои густардаи ҷаҳони имрӯз вобастагӣ дорад. Ҷаҳони имрӯз новобаста ба комёбиҳо ба нузули арзишҳои ахлоқӣ ва инқирози экзистенсиалӣ ва дигаршавии ҷидди фаҳмишҳои инсон рӯ ба рӯ аст, ки сабабгори дигаргуншавии фаҳмишҳои ақлонии инсон гардидааст. Насли нави имрӯз дар руҳияипостмодернистӣ тарбия ёфта, тамоюлҳо ва арзишҳои умумиинсониро канор мегузорад. Вобаста ба гуфтаҳои ироашуда, дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ, ки 28 декабри соли 2024 ироа гардид, ин масъала дар шакли гуфторҳои пандомези Пешвои муаззами миллат ба ҷомеаи имрӯзаи Тоҷикистон садо дод. Пешвои миллат гаштаву баргашта таъкид сохтанд, ки дар фарҳанги тоҷикон аз замонҳои қадим то имрӯз фазилатҳои инсонӣ, чун накӯкорӣ, адлу инсоф, озодӣ, муҳаббат ба ҳамдигар ва ғайра пояи ҷаҳонфаҳмии инсонро ташкил додаанд ва онҳоро мо набояд фаромӯш созем.

Дар анҷоми Паём Пешвои миллат ҳамаи шаҳрвандонро ба ваҳдат, дӯст доштани Ватан ва саҳмгузорӣ дар ояндаи дурахшони Тоҷикистон даъват намуданд. Ин Паём, бе шакку шубҳа, ҳамчун нақшаи стратегии рушди устувори кишвар хизмат карда, баҳри беҳбудии зиндагии мардум ва пешрафти ҷомеа заминаи заруриро фароҳам меорад.

Нозим Маҳмадизода - доктори илмҳои фалсафа, професссор, директори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.М. Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Дар ҳама давру замон Истиқлолу озодӣ барои инсоният волотарин арзиш ва муҳимтарин неъмат ба ҳисоб меравад. Боиси ифтихор ва сарафрозӣ аст, ки миллати тоҷик дар арсаи ҷаҳон аз ҷумлаи хушбахтарин миллатҳое мебошад, ки истиқлолу озодӣ ва давлати соҳибихтиёри худро дорад.

Албатта, ин дастоварди таърихӣ ва нодири миллат ҳар як фарди тоҷикро водор менамояд, ки бо эҳсоси баланди масъулият дар назди наслҳои гузашта, имрӯза ва ояндаи кишвар дар роҳи ҳифз ва таҳкими истиқлоли Тоҷикистон талош намояд. Зеро шароит ва марҳалаи аввали ба даст овардани истиқлоли давлатӣ барои миллати мо чун дигар халқу миллатҳо осон сипарӣ нагардид.

Хушбахтона, ба бахти миллати соҳибфарҳанги тоҷик аз байни мардуми мо фарзандони фарзонае бо афкори равшан ва миллӣ ба саҳнаи сиёсат ворид гардида, ҳизберо ташкил намуданд, ки миллатро ба сулҳ ва давлатро ба субот расониданд ва дар таҳкими Истиқлоли давлатӣ саҳми хеле бузург гузоштанд.

Агар ба таърихи ташаккул ва рушди Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон аз нигоҳи имрўз назар афканем, ба хубӣ равшан мегардад, ки ин ниҳод воқеан ҳам дар таърихи муосири миллат ва давлати мо падидаи нотакрори сиёсӣ буда, дар таҳкими истиқлоли давлатӣ, таъмини сулҳу субот ва рушди тамоми соҳаҳои фаъолияти давлати тоҷикон саҳми хеле назаррас дорад.

Вобаста ба ин қобили зикр аст, ки илми сиёсӣ собит намудааст, ки ҳизбҳо ва ҳаракатҳои ҷамъиятӣ бо фарогирии афкори муайян ва арзишҳои хос ташаккул ёфта, дар ҷомеа пайравони худро пайдо менамоянд ва дар татбиқи ҳадафҳо ва таъмини рушди давлат нақши худро мегузоранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки баъди бадастории истиқлоли сиёсӣ бунёди ҷомеаи демократӣ ва давлати дунявию ҳуқуқӣ ҳамчун ҳадафи калидӣ қарор гирифт, имкон фароҳам омад, ки дар асоси плюрализми сиёсӣ дар ҷомеа ҳизбҳои гуногун ташаккул ёфта, дар татбиқи талабот ва ҳимояи манфиатҳои аҳли ҷомеа саҳми худро гузоранд.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон миёни онҳо аз ҷумлаи чунин ҳизбҳои оммавие мебошад, ки дар системаи сиёсии ҷомеа аз аввали ташаккули худ нақши намоён гузошта истодааст. Бо баёни чанд нуктаи муҳим метавон нақши ин ҳизбро ҳамчун падидаи нави сиёсӣ дар таъмини субот дар Тоҷикистон ва пешрафти он равшан намуд.

Ҳангоме, ки дар бораи падидаи сиёсӣ сухан меравад, бояд таъкид намуд, ки дар фалсафаи сиёсат ва хусусан, дар илми феноменология ё падидашиносӣ ин мафҳум ба ду маънии асосӣ мавриди истифода қарор дорад. Аввалан, падида ё феномен ба маънии зуҳурот, ҳодиса ё воқеаи нодир ва беназир. Сониян, падида ҳамчун зуҳуроти эҳсосшаванда, мушоҳидашаванда, ки дарку идроки ҳиссии он имконпазир аст.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун падида маънию муҳтавои ин мафҳумро дар ҳар ду ҷанбааш фаро мегирад, зеро ин ниҳод дар ҳақиқат ҳам дар таърихи муосири мо як падидаи беназир, бе мислу монанд аст ва аз ҷониби дигар, фаъолияти ҳизб, натиҷаҳои татбиқи ҳадафҳои барномавии он дар воқеияти иҷтимоии кишварамон эҳсос мешаванд ва ҳар як фарди равшандил муаффақияту комёбиҳои онро бо чашми сару бо чашми дил мушоҳида мекунад.

Яке аз муваффақиятҳои асосии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, ки онро чун падидаи сиёсӣ муаррифӣ мекунад, ба андешаи мо ин аст, ки дар меҳвари оиннома ва барномаи худ ормонҳои миллат ва ҳадафҳои Конститутсионии давлатро гузоштааст. Чунонки медонем, соли 1993, ки ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ҳамоно дар ҳоли авҷ буд, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои ба эътидол овардани вазъ ва ҳифзи афкори шаҳрвандон аз ҳар гуна ҳизбу ҳаракатҳои тахрибкор, ифротӣ ва таъмини рушди устувори давлат идеяи ташкили ҳизби навро пешниҳод намуданд. Бо ин мақсад 12 июни соли 1993 Кумитаи тадорукоти Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ташкил гардида, 10 декабри соли 1994 Оиннома ва Барномаи ҳизб қабул гардид. Ва ин ниҳод таҳкими давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, иҷтимоӣ ва ягона, инчунин ташаккули иқтисодиёти миллӣ ва рушди устувори онро ҳадафи асосии фаъолияти худ қарор дод, ки ҳамаи ин бо Конститусияи ҷумҳурӣ пешбинӣ гардидаанд.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон инчунин бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба хиради олии сиёсӣ, сифатҳои ҳамидаи ахлоқӣ ва маънавиёти баланди аъзои худ такя намуда, аз рўзҳои аввали фаъолияти худ тамоми донишу маҳоратро ба амалӣ гардонидани ғояҳои сиёсӣ ва ҳадафҳои барномавии хеш сафарбар намуд. Ҳамзамон ҳадафҳои ҳизби мо ба таҳкими истиқлоли сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат равона гардидаанд.

Бояд қайд намуд, ки имрӯз Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бонуфузтарин ҳизби сиёсии ҷумҳурӣ аст ва аз рӯйи эътибору иқтидори маъмурӣ, идеологӣ, аъзо ва таркиби иҷтимоии аъзоёнаш бо ҳизбҳои дигар муқоисанашаванда аст. Ҳизб ҳам иқтидори зиёди маъмурӣ дорад ва ҳам эътибораш миёни омма бузург аст, ин ниҳод падидаи сиёсиест, ки зодаи ормонҳои халқ ва ифодагари ҳадафҳои бунёдии давлатдории миллӣ мебошад.

Маврид ба зикр аст, ки дар ташаккул ва рушди Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун ҳизби бонуфуз ва соҳибэътибор ва падидаи нотакрори сиёсӣ нақши се омил калидӣ аст:

Аввалан, Роҳбари ҳизб Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд, ки худ як шахсияти бузурги сиёсӣ дар таърихи муосири халқи тоҷик ва падидаи нотакроранд. Аз ин рў мардуми мо дар симои ҳизб роҳбари оқилу доно ва дар симои роҳбари он ҳизби тавоноро мебинад.

Дуюм, нерӯи зеҳнии ҳизб хеле бузург аст. Дар сафҳои он дар баробари қишрҳои дигари иҷтимоӣ, олимону зиёиёни ҷумҳурӣ қисмати муҳимро ташкил медиҳанд. Сифатнокии таркиби ҳизб бошад, самаранокии фаъолияти ин падидаи сиёсиро таъмин мекунад.

Сеюм, барномаҳои ҳизби мо ҷузъи барномаҳои имрӯзаи рушди васеи ҳамаи соҳаҳои фаъолияти давлат мебошанд. Ин хусусият Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистонро ба як неруи давлатсозу давлатдор табдил додааст, ки худ низ як падидаи беназир маҳсуб мешавад.

Ва ниҳоят, доштани дастгоҳи пурқуввати ташвиқоту тарғибот, яъне нашрияҳо, сомонаҳои иҷтимоӣ ва аъзои фаъолу ҳушманд ба ҳизб боз ҳам неруи дигари тозаву таъсиргузор мебахшанд.

Ҳамин тавр, Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун як неруи бонуфузи сиёсӣ бо барномаи фарогире ба майдони сиёсат ворид гаштааст, ки он рушду таҳаввули тамоми самтҳо ва бахшҳои ҳаёти кишварро дар бар мегирад. Аммо, муҳимтар аз ин, худи таҳияи чунин барнома нишон медиҳад, ки раванди сиёсии Тоҷикистон ба марҳалаи навини рушди худ ворид шуда, аз ҷумла ҳизбҳои сиёсии давлат аз сатҳи «маҳфилҳои сиёсӣ» ва «ҷамъиятҳои соҳавӣ» гузашта, ба сатҳи созмонҳои баркамоли ҷамъиятию сиёсӣ расидаанд. Маҳз доштани ҷасорат ва масъулиятпазирии миллӣ, мавқеи давлатмеҳвару ваҳдатофар ва барномаҳои фарогири воқеънигаронаю амалгароёна яке аз нишонаҳои равшани фарорасии ин марҳалаи рушди сиёсии ҷомеа мебошад. Ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон мисоли равшани мавҷуд будани чунин падидаи сиёсӣ дар воқеияти иҷтимоии кишвари мо аст.

Дар ниҳоят ин нуктаро таъкид кардан зарур аст, ки имрӯз фаъолияти Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон маҳз дар доираи мавқеи миллӣ сурат мегирад. Агар ба баҳси таносуби мавқеи сиёсии ҳизбӣ ва мавқеи миллӣ назар кунем, бояд тазаккур дод, ки ҳизби мо мавқеи мушаххаси сиёсӣ ва барномаи мушаххаси ҳизбии худро дорад ва мафҳуми ҳизби сиёсӣ буданаш низ дар ҳамин ифода мешавад. Дар айни замон, мафҳуми «мавқеи миллӣ», мафҳуме болотар аз мавқеи сиёсӣ буда, он сатҳи баландтари мавзуъҳо ва дарки масъалаҳоеро ифода мекунад, ки моҳияти усулӣ дошта, сарнавишти ҷомеа, ҳифзи манфиатҳои бунёдии ҷомеа, ҳифзи суботу амнияти миллӣ, ҳифзи арзишҳои аслии ҷомеа ва будану набудани давлати миллӣ ба онҳо вобаста аст. Яъне, «мавқеи миллӣ» ин пеш аз ҳама вусъат ва он сатҳи тафаккур аст, ки метавонад манфиати давлати миллиро фаро гирад.

Қобили зикр аст, ки мавқеи сиёсии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ва мавқеи миллии он бо ҳам дар тазод нестанд, балки якдигарро комил мекунанд. Яъне, ҳизби мо дар масъалаҳои гуногуни ҷомеа мавқеъгириҳо ва барномаи хоссаи худро дошта, дар масъалаҳои усулие, ки ба ҳифзи давлату давлатдорӣ, ҳифзу суботу амнияти миллӣ, ҳифзи арзишҳои усулии эътиқодию фарҳангии миллат, манфиатҳои миллию давлатӣ ва рушди миллӣ дахл дорад, дар мавқеи миллӣ қарор дошта, аз мавқеи миллӣ баромад менамояд.

Дар баробари ҳамаи ин боиси ифтихор аст, ки дар тамоми даврони фаъолияти худ Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон зери шиори «Барои ваҳдати миллӣ, сулҳу оромӣ, суботи сиёсӣ, созандагиву ободонӣ, рушди устувори иқтисодӣ ва зиндагии шоистаи мардум!» садоқати худро ба арзишҳои соҳибихтиёрӣ, демократия, баробарҳуқуқӣ ва ошкорбаёнӣ эълон дошта, барои рушди ҳамаҷонибаи Тоҷикистон тамоми тадбирҳои имконпазирро дар ҳамаи соҳаҳо амалӣ мегардонад.

Бояд қайд намуд, ки дар Барномаи пешазинтихоботии номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон барои солҳои 2021-2027, ки бо номи “Барои рушди устувори иқтисодӣ ва зиндагии шоистаи мардум” пешниҳод гардидааст, тамоми ҳадафҳои пешрафти давлат ва масъалаҳои ҳалталаби он фаро гирифта шуда, Раиси муаззами ҳизб дар он чунин ҳадаф гузоштаанд: “Мо дар ҳафт соли оянда мақсад гузоштем, ки рушди устувори иқтисоди миллиро таъмин намоем, дар доираи татбиқи ҳадафи саноатикунонии босуръат бо ҷалби бахши хусусӣ корхонаҳои истеҳсолии нав бунёд кунем ва истеҳсоли маҳсулоти ба рақобати бозор тобовар ва ба содирот нигаронидашударо ба роҳ монда, тамоми иқтидорҳои мавҷударо дар ин самт сафарбар созем.

Ҳамзамон бо ин, вазъи соҳаҳои афзалиятдоштаи кишвар, аз ҷумла саноат, кишоварзӣ, энергетика, нақлиёт, илм, маориф, фарҳанг, тандурустӣ ва бахшҳои дигарро беҳбуд бахшида, ба сокинони мамлакат барои расидан ба зиндагии шоиста имконияти бештар фароҳам оварем.”

Ҳамин тавр, агар ба фаъолияти Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар 30 соли сипаришуда назар намоем, маълум мегардад, ки ин ҳизби бонуфуз таҳти роҳбарии Раиси муаззами ҳизб, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун падидаи сиёсӣ дар таърихи муосири халқи мо барои расидани миллат ба саодат ва татбиқи ҳадафҳои олии давлат нақши муассири худро гузошта истодааст.

Бо итминони комил метавон қайд намуд, ки татбиқи ҳадафҳои оинномавии ҳизб барои расидан ба ормонҳои миллӣ мусоидат намуда, пояҳои давлатдории миллиро минбаъд низ мустаҳкам хоҳад кард.

Зиёӣ Хуршед Махшулзода

доктори илмҳои фалсафа, профессор

Барои миллати тоҷик НБО-и "Роғун" имрӯз яке майдони набарди ҳар як фарзанди баномуси миллат буда, ба хотири расидан ба истиқлоли энергетикӣ ва ояндаи дурахшони Тоҷикистони азизамон дар ин набард саҳмгузор будан, вазифаи муқаддаси ҳар як фарзанди бонангу соҳибиродаи миллат мебошад.

Неругоҳи барқи обии Роғун иншооти ҳаётан муҳими стратегии мамлакат ба ҳисоб меравад, зеро баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ яке аз мушкилоти асосӣ барои кишвари мо норасоии неруи барқ буд. Дар давраҳои қаблӣ ин мушкилот аз ҳисоби кишварҳои ҳамсоя ҳалли худро меёфт.

Яке аз ҳадафҳои стратегии давлат дар баробари баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ, амнияти озуқаворӣ, ин расидан ба истиқлолияти томи энергетикӣ мебошад. Давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ин самти стратегии давлат корҳои бузургеро ба анҷом расонида, ин раванд то кунун идома дорад.

Дар давраи Истиқлолияти давлатӣ як қатор нерӯгоҳҳои оби барқӣ аз қабили Сангтуда-1, Сангтуда-2, нерӯгоҳҳои Бадахшон, Тоҷикистон дар ВМКБ, нерӯгоҳҳои хурди обӣ дар водии Рашт ва дигар минтақаҳои кишвар - ин маҷмӯи тадбирҳои Ҳукумати Тоҷикистон дар ин самти муҳими стратегии давлат ба ҳисоб мераванд.

Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» маҳз бо талошу заҳматҳо, шуҷоат ва истодагарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва халқи заҳматкаши тоҷик бунёд шуда истодааст. Дар бунёди ин иншооти бузурги стратегӣ бисёр монеаҳо мавҷуд буданд, ки ҳалли он аз қатъият, далерӣ, шуҷоат ва истодагарии Пешвои миллат вобастагӣ дошт.

Баъди ошно гардидан аз нақшаҳои давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба барқарор намудани сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» дар дарёи Вахш, ки баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ боздошт карда шуда буд, баҳсу мунозираҳо дар атрофи ин масъала тезу тунд гардиданд. Пешвои миллат барои ояндаи дурахшони миллати тоҷик синаи худро сипар намуда, барои ҳалли ин масъалаи ҳаётан муҳим кӯшиш ба харҷ дод. Ниҳоят баъди се соли талошу мубориза Пешвои миллати тоҷик тавонист ба ҷаҳониён исбот созад, ки бунёду барқарорсозии ин иншооти муҳиму стратегӣ барои таъмини зиндагии сазовори наслҳои имрӯзу ояндаи миллати тоҷик зарур ва ҳатмӣ мебошад.

Бинобар ин санҷиши ҷиддӣ, ки бо маблағгузории Бонки Ҷаҳонӣ амалӣ шуда буд, тӯли се сол санҷиш гузаронида, хулоса пешниҳод кард, ки сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» барои муҳити атроф ва экологияи минтақа безарар мебошад. Ба сифати маҷмӯи далелҳои асосӣ, ки ба фоидаи сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» аз тарафи Пешвои миллат иброз шудаанд, ин зарурият ва саривақтӣ будани лоиҳаи мазкур мебошад.

Тавре, ки маълум аст давлати Тоҷикистон гарчанде дорои захираҳои хеле бузурги гидроэнергетикӣ бошад ҳам, айни ҳол соҳиби захираҳои ками энергетикӣ буда, ҳамагӣ 6 фоизи захираҳои мавҷуда истифода карда мешаванд. Он иншоотҳои энергетикие, ки аз даврони шуравӣ мерос мондааст ба пуррагӣ талаботи давлати рӯ ба тараққӣ ниҳодаро қонеъ гардонида наметавонад. Бинобар ин давлати Тоҷикистон барои мустаҳкам ва ғанӣ гардонидани амнияти энергетикӣ вариантҳои зиёд, аз ҷумла лоиҳаи Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун»-ро ҳамчун далели имконпазир мешуморад, вобаста ба ин Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар баромади худ қайд намуданд «…ягон кишвар тараққиёти худро бе рушди энергетика таъмин карда наметавонад».

Бояд қайд намуд, ки барои расидан ба истиқлолияти энергетикӣ ва истифодаи самарабахши нерӯи барқ ҳанӯз аз солҳои нахустини истиқлолият аз тарафи давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз ҳадафҳои стратегӣ муайян карда шуда буд. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сарварии Пешвои худ дар ин роҳи душвору заҳматписанд вале пуршараф давра ба давра ба дастовардҳои бузургу беназир ноил гардида истодааст, ки инро мардуми шарафманди тоҷик ва тамоми давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ эътироф менамоянд. Аз ин лиҳоз Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун»-ро ҳа мчун ҳадафи афзалият ва муҳим дониста рафти корҳои иҷрошударо зери назорати қатъӣ гирифт.

Дар муҳлати кӯтоҳ ба истифода додани агрегати аввали нерӯгоҳ, бо маром тибқи лоиҳа иҷро намудани корҳои созандагӣ, таъмин намудан бо ҳама гуна маводҳои сохтмонӣ, мутахассисон, кормандон ва инчунин омода намудани шароити муфид дар бунёди Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» таҳлил ва назорати ҷиддиро талаб менамояд. Зеро барои ноил шудан ба яке аз ҳадафҳои стратегии миллӣ, яъне таъмин намудани амнияти энергетикии мамлакат барои рушди бомароми иқтисодиву иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардуми тоҷик аҳамияти хеле бузург дорад.

Хушбахтона, муҷиби сарбаландии аҳли кишвар аст, ки қадам ба қадам ҳадафҳое, ки дар доираи ин самтҳои рушд муайян гашта буд, ба иҷро расида истодаанд.

Илҳом Қурбоншоев н.и.фалсафа Мудири шуъбаи масалаҳои фалсафии дини ИФСҲ ба номи А. Баҳоваддинови АМИТ

10 ноября текущего года Основатель мира и национального единства – Лидер нации, Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон принял участие в работе Совместного чрезвычайного арабо-исламского саммита в Саудовской Аравии.

Следует отметить, что Королевство Саудовская Аравия признало независимость Республики Таджикистан одно из первых 11 января 1992 года. Дипломатические отношения между Республикой Таджикистан и Королевством Саудовская Аравия были установлены 22 февраля 1992 года. Посольство Республики Таджикистан в Эр-Рияде было открыто в сентябре 2008 года. Через два года в Душанбе в 2010 году было открыто Посольство Королевства Саудовская Аравия.

Основатель мира и национального единства – Лидер нации, Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон неоднократно посещал Королевство Саудовская Аравия с официальными и рабочими визитами (в 1997, 2001, 2005, 2016, 2017 и 2023 годах), которые играют важную и ключевую роль в развитии двусторонних отношений. В ходе этих визитов Президент Республики Таджикистан провел встречи с Королем и Наследным принцем Саудовской Аравии, а также другими высокопоставленными должностными лицами этой страны.

Отметим, что 10 ноября в городе Эр-Рияде Президент Республики Таджикистан, Лидер нации, уважаемый Эмомали Рахмон на полях вне очередного Совместного арабо-исламского саммита встретился с Министром инвестиций Саудовской Аравии Халидом Аль-Фалихом.

В ходе встречи Президент страны уважаемый Эмомали Рахмон подчеркнул, что развитие и расширение торгово-экономических связей является одним из основных направлений сотрудничества.

Также стороны обсудили вопросы расширения инвестиционного, технического и культурного сотрудничества.

В целях развития сотрудничества были предложены регулярное проведение заседаний Межправительственной комиссии Таджикистана и Саудовской Аравии, бизнес-форумов и выставок продукции, а также создание Совместного фонда Таджикистана и Саудовской Аравии по финансированию инвестиционных проектов.

На полях саммита в ходе двусторонней встречи было подчёркнуто, что между двумя странами имеется большой потенциал для реализации совместных инвестиционных проектов в сферах лёгкой, пищевой, металлургической, фармацевтической промышленности, а также энергетики и сельского хозяйства. Было сочтено необходимым создание современных логистических центров и совместных производственных предприятий.

«Республика Таджикистан, приветствуя заинтересованность арабских стран Персидского залива, в том числе Королевства Саудовской Аравии, Государства Катар, Государства Кувейт, Объединенных Арабских Эмиратов в инвестировании экономических проектов Таджикистана, имеющих национальное и региональное значение, стремится к углублению взаимовыгодного сотрудничества со странами этого региона. В целях укрепления отношений с арабским миром Республика Таджикистан будет развивать сотрудничество с региональными организациями, в частности с Лигой Арабских Государств» - как было отмечено в действующей Концепции внешней политики Республики Таджикистан.

Отдел политологии ИФПП НАНТ

Конституция Таджикистана, принятая 6 ноября 1994 года, символизирует не только начало новой эпохи, но и самостоятельный путь развития государства. Как отметил в своем выступлении по случаю празднования 30-летия принятия Конституции Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон, принятие первой Конституции независимого Таджикистана в 1994 году стало судьбоносным шагом для государства. Этот документ заложил основы современной таджикской государственности, обеспечил правовые и демократические принципы, на которых строится жизнь страны. Конституция не только провозгласила независимость Таджикистана, но и стала символом свободы и самоопределения народа. В её основу легли такие важнейшие ценности, как национальное единство, мир, стабильность и верховенство закона.

После обретения независимости в 1991 году Таджикистан оказался в непростой ситуации. Период перехода к суверенному управлению сопровождался глубокими социально-экономическими кризисами, гражданской войной и политическими конфликтами. В это время было жизненно важно установить чёткую правовую базу для сохранения целостности государства и защиты интересов его граждан. Принятие Конституции позволило Таджикистану определить основы государственного строя, экономической политики и социального устройства, а также защитить интересы многонационального населения.

В данном контексте Лидер нации, уважаемый Эмомали Рахмон подчеркнул, что Конституция выдержала серьёзные испытания на протяжении трёх десятилетий. На заре независимости Таджикистан переживал глубокий политический кризис и гражданскую войну. Принятие Конституции и восстановление правопорядка стали ключевыми шагами на пути к стабильности и национальному согласию. Конституция стала прочной основой для новой политической системы, включающей демократию, правовое государство и секуляризм. Как отметил Президент, эти идеи отвечали чаяниям таджикского народа и участие 94,4% граждан в референдуме продемонстрировал его приверженность идеям Конституции. Этот процесс стал гарантией устойчивости Основного закона и выразил волю народа. Важно отметить, что Таджикистан был одной из первых стран в СНГ, принявших Конституцию путем всенародного голосования, что подчеркнуло её уникальность и демократическое значение.

Следует отметить, что Конституция стала отражением стремления таджикского народа к миру, безопасности и социальному благополучию. В её текст были включены принципы демократии, равноправия и справедливости. Принцип разделения властей, закреплённый в Конституции, направлен на укрепление правопорядка и обеспечение независимости каждой из ветвей власти. Это сыграло важную роль в установлении стабильности в стране, способствуя укреплению доверия граждан к правительству и правосудию.

Принцип демократического управления, закреплённый в Конституции, нацелен на обеспечение участия граждан в управлении государством. Конституция закрепляет равенство прав для всех граждан, независимо от их этнической, религиозной и социальной принадлежности, что является важным шагом на пути к формированию справедливого и открытого общества. В ней заложены принципы разделения властей на исполнительную, законодательную и судебную, что предотвращает концентрацию власти в одних руках и поддерживает баланс между ветвями власти. Это важный аспект демократии, гарантирующий прозрачность и подотчётность правительства перед народом.

Одним из главных принципов Конституции Таджикистана является светскость государства, что особенно важно для многонационального и многоконфессионального общества республики. Светский характер государства подразумевает, что религиозные нормы не могут напрямую влиять на политику и законодательство страны. При этом Конституция обеспечивает свободу вероисповедания и защищает права всех религиозных конфессий, что способствует гармоничному сосуществованию различных религиозных и этнических групп. Светское устройство страны позволяет поддерживать баланс между традициями и современными ценностями, создавая условия для культурного разнообразия и уважения к каждому члену общества.

Конституция также закрепляет права и свободы граждан, включая свободу слова, собраний, ассоциаций, а также право на образование и труд. Эти принципы являются неотъемлемой частью демократической системы, и их реализация способствует устойчивому социальному и экономическому развитию страны. Например, право на образование позволяет каждому гражданину развиваться и достигать профессиональных успехов, что, в свою очередь, способствует росту человеческого капитала и экономическому развитию. Конституция, гарантируя права граждан, создаёт основу для справедливого и равноправного общества.

Наряду с этим Основной закон страны определяет и внешнеполитический курс Таджикистана на основе принципов мирного сосуществования и международного сотрудничества. Наша страна активно участвует в международных организациях и поддерживает партнёрские отношения с другими государствами, что способствует укреплению его демократических ценностей. Поддержка мирных и взаимовыгодных отношений с другими странами позволяет Таджикистану интегрироваться в мировое сообщество, что положительно сказывается на внутреннем развитии.

В своем выступлении по случаю празднования 30-ти летней годовщины принятия Конституции Глава государства отметил, что благодаря реализации конституционных норм, Таджикистан достиг стабильного экономического роста и вошёл в стадию устойчивого развития. Конституция способствовала формированию современных государственных институтов и механизмов, поддерживающих социально-экономическое развитие, улучшение качества жизни, защиту частной собственности и рыночную экономику.

В заключение можно сказать, что Конституция Таджикистана, принятая 6 ноября 1994 года, остается одним из главных достижений независимого Таджикистана. Она не только утвердила основные правовые и демократические принципы, на которых строится государство, но и стала символом самоопределения и свободы таджикского народа. За 30 лет Конституция прошла через многочисленные испытания, сохранив при этом свою актуальность и ценность для каждого гражданина страны. Она обеспечивает баланс между государственными институтами, защищает права граждан и укрепляет мир и стабильность. Как подчеркнул Президент Эмомали Рахмон, Конституция служит основой для устойчивого развития, единства и демократических устремлений страны, являясь опорой на пути к процветанию и гармонии.

Отдел политических проблем международных

отношений ИФПП НАНТ

 6 ноября Лидер нации, Президент Республики Таджикистан уважаемый Эмомали Рахмон на торжественном заседании в честь 30-летия принятия Конституции Республики Таджикистан дал развернутую политическую, экономическую, правовую характеристику Конституции Республики Таджикистан и его эволюцию за прошедшие 30 лет со дня её принятия. Он отметил, что Конституция Таджикистана отразила традиции таджикского государства и государственности, а также реализовала усилия и стремления просвещённых сыновей таджикской нации на пути к независимости, свободе и национальной государственности. Было также отмечено, что Конституция поставила перед обществом важнейшие задачи, в числе которых организация современной государственной власти, совершенной правовой системы и государственного управления, обеспечение прав и свобод человека и гражданина, повышение уровня и качества жизни народа.

Было также особо подчеркнуто, что в Конституции выражены свободная экономическая деятельность, политическое и идеологическое разнообразие, многопартийность, свобода вероисповедания, слова, печати, разнообразие форм собственности и другие ценности, которые являются наглядным свидетельством существования демократической системы в стране. На основе конституционных принципов и норм свободной экономической деятельности, предпринимательства, равноправия и защиты всех форм собственности сформировалась и развивалась экономика независимого Таджикистана. В этой краткой характеристике Конституции прослеживается неразрывная связь конституционных установок об одном из основных ценностей современного таджикского общества – разнообразии форм собственности, свободной экономической деятельности, предпринимательства, равноправия и защиты всех форм собственности, составляющих ядро гражданского права.

Прошедшие коренные изменения в процессе глобализации, а также расширение взаимовыгодного сотрудничества Таджикистана с другими странами, его активное участие в различных международных организациях, создание совместных хозяйственных субъектов с привлечением иностранных инвестиций требует усовершенствования деятельности государства в сфере правотворчества и правоприменения с целью приведения национального законодательства в соответствие с новыми требованиями развития современного мира, которые предусмотрены в Конституции. Для реализации этих целей необходимо эффективное правовое обеспечение процесса экономического и социального развития страны на этапе перехода к рыночной экономике. В свою очередь, это требует совершенствования гражданского законодательства на основе достижений науки гражданского права.

Изменение правовой, политической и общественно-экономической систем, их закрепление в Конституции Республики Таджикистан, изменение подходов к правовому регулированию таких фундаментальных институтов частного права, как частная собственность и предпринимательская деятельность дали новые основания к научному анализу конституционных источников частного права.

Конституция в системе любого национального права рассматривается как фундамент, на основе которого формулируются основы частного права. Конституция Республики Таджикистан в этом контексте является не просто источником, а особым источником таджикского национального частного права, поскольку она обладает высшей юридической силой, её нормы имеют прямое действие. На основе и с прямым участием конституционных положений и норм в сфере правового регулирования имущественных и личных неимущественных отношений, являющихся предметом регулирования частного права, формируются исходные правовые нормы отраслевого действия. Одним из таких центральных исходных норм является Гражданский кодекс, в котором дано развернутое положение статьи 32 Конституции: «Каждый имеет право на собственность». Этому небольшому конституционному положению, состоящему всего из пяти слов, в Гражданском кодексе Республики Таджикистан посвящено целых пять глав и 61 статья, в которых детально расшифровано содержание, формы, основания, порядок приобретения и отчуждения права собственности.

Благоприятные условия предпринимательской деятельности для граждан Таджикистана обеспечено статьей 12 Конституции: «Государство гарантирует свободу экономической и предпринимательской деятельности, равноправия и правовую защиту всех форм собственности, в том числе частной». Таким образом, Конституция заложила основу решения ряда важных теоретических вопросов, непосредственно связанных с двумя важнейшими институтами частного права – институтом собственности и институтом предпринимательской деятельности. Эти вопросы касаются проблемы гарантированной государственной защиты собственности и правил ведения предпринимательской деятельности.

Закрепление в Конституции Республики Таджикистан правового статуса центральных институтов частного права – собственности, наследования, предпринимательской деятельности создает благоприятные условия для научных исследований по концептуальным вопросам частного права.

Лидер нации, Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон в заключении своей речи отметил, что «По прошествии тридцати лет после принятия этого судьбоносного документа мы с гордостью можем сказать, что избранный народом Таджикистана путь, то есть построение демократического, правового, светского и социального государства, отвечает целям, чаяниям и задачам нашего славного народа, то есть создание современного свободного и демократического общества, сегодняшние достижения Таджикистана, устойчивое экономическое и социальное развитие страны, повышение уровня и качества жизни народа стали для нас результатом последовательного применения норм и положений Конституции».

Такая всеохватывающая характеристика Конституции Республики Таджикистан, её роль в сегодняшних достижениях Таджикистана ставит перед правоведами ещё более углубленного изучения конституционных положений в сфере гражданского права, изыскания новых путей нормативного обеспечения новых общественных отношений в целях дальнейшего экономического роста Таджикистана.

Заведующий отделом частного права

Института философии, политологии и права А.Абдуджалилов

Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар рўзи таҷлили сиюмин солгарди Конститутсияи Тоҷикистон бори дигар собит месозад, ки роҳи пешгирифтаи кишвар, ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеъаи ҷаҳонӣ, ҷиҳати бунёди давлти демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ ба марому ормонҳои миллати тоҷик ҷавобгў мебошанд ва дар ин хусус Пешвои муаззам қайд намуданд, ки Конститутсияи Тоҷикистони соҳибихтиёр ҳамчун санади ифодагари истиқлолу озодии халқи мо дар таъсиси давлатдории навини тоҷикон ва пойдориву бардавомии он нақши ҳалкунанда дорад.

 Президенти муҳтарам, бисёр бамаврид таъкид карданд, ки ин санади таърихӣ ва сарнавиштсоз барои гузоштани асосҳои аркони давлатдории навини тоҷикон, ноил гардидан ба сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, дастовардҳои бузурги сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ, рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ташаккули озодонаи шахс заминаи мустаҳкам ва боэътимоди ҳуқуқӣ фароҳам овард. Конститутсия сарчашмаи ташаккули низоми қонунгузории давлати муосири мо гардид ва иштироки озодонаву васеи шаҳрвандонро дар ҳаёти сиёсиву иҷтимоии кишвар ва идораи давлат таъмин намуд.

Пешвои муаззам, қайд намуданд, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун санади бунёдии ҳуқуқӣ ва таърихии мамлакат, нақши муҳим дар таъмини истиқлол ва озодии халқи тоҷик, таъсиси давлатдории навин ва пойдории он дошт. Бо тасвиби Конститутсия, асосҳои давлатдории тоҷикон гузошта шуд, ки он барои ба даст овардани сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва рушди соҳаҳои мухталифи сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ заминаи мусоиди ҳуқуқии боэътимод фароҳам овард. Бо гузашти сӣ сол аз рӯзи амали он, Конститутсия собит намудааст, ки қонуни асосии мамлакат дар баробари мушкилот ва озмоишҳои таърихӣ қодир аст, ки давлати Тоҷикистонро дар раванди таҳкими давлатдорӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва ҳуқуқи шаҳрвандон ҳидоят кунад. Конститутсия самараи ҷиддӣ бахшида, сатҳи рушд ва устувории ҷомеа, низоми ҳуқуқӣ ва сиёсии кишварро таъмин кардааст.

Ҳамчунин, Конститутсия заминаи ҳуқуқии истиқлолият ва ба вуҷуд овардани давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоии Тоҷикистонро эҷод кард, ки дар он шаҳрвандон ҳақи фаъолона ширкат дар зиндагии сиёсӣ ва иҷтимоиро доранд. Бо қабул ва амалишавии он, Тоҷикистон қадам ба сӯи ташаккул ва рушди давлатдории муосир гузошт.

Соҳибихтиёр шудани Тоҷикистон ба зарурати тасдиқи давлатдории миллӣ дар сатҳи Конститутсия ва таҳия кардани принсипҳои асосии он, ки шароит ва арзишҳои ҷомеаро дарбар мегиранд, Президенти мамлакат баён доштанд, ки яке аз муҳимтарин самтҳои ин амал маҳз муайян намудани шакли давлатдорӣ, мақоми шахс, ҳуқуқу озодиҳои ӯ ва асосҳои сиёсати хориҷии кишвар буд, ки дар Конститутсия ба таври амиқ ва муассир баён гардидааст. Инчунин, принсипҳои ҷомеаи демократӣ ва арзишҳои он дар таҳияи санад ба таври возеҳ муаррифӣ шуданд. Дар масъалаи муайян кардани сохти давлатдории Тоҷикистон, ман мақсади таъсис додани давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявиро дар иҷлосияи таърихӣ бо қатъият баён кардам. Инро мардуми Тоҷикистон мехост ва вақт нишон дод, ки роҳи интихобкарда дуруст ва мувофиқ ба манфиатҳои умумии халқ мебошад. Ҳатто дар шароити вазнини сиёсӣ ва фишорҳои гурӯҳҳои қудратталаб, аъзои комиссияи конститутсионӣ ва тамоми мардуми кишвар дар таҳияи Конститутсия иродаи мустаҳкам нишон дода, дар ин санад мақсаду ормонҳои худро ҷойгир намуданд.

Пешвои миллат, иброз доштанд, дар ҷараёни таҳияи лоиҳаи Конститутсия, санадҳои ҳуқуқии байналмилалӣ ва меъёрҳои онҳо низ мавриди таҳлил ва омӯзиш қарор гирифтанд, ки натиҷатан дар Қонуни асосии мо инъикос ёфтанд. Ҳамин тавр, принсипҳои демократӣ, аз қабили гуногунандешии сиёсӣ ва мафкуравӣ, бисёрҳизбӣ, баробарҳуқуқӣ ва моликияти хусусӣ дар миқёси иқтисоди бозаргонӣ ва соҳибкорӣ бо вуҷуди душвориҳои ҷомеа ба фаъолият шурӯъ намуданд. Сарвари давлшат изҳори ақида намуданд, ки вобаста ба шароити хоси иҷтимоиву иқтисодӣ ва фарҳангии халқ, ва барои баромадан аз буҳрони шадиди давлатдорӣ, зарурати таъсиси ҳокимияти марказӣ, мустаҳкам ва нерӯманд ба миён омадааст. Аз ин рӯ, дар лоиҳаи Конститутсия шакли ҷумҳурии президентӣ ҳамчун низоми муассир барои идораи давлат пешбинӣ гардид.

Конститутсия на танҳо анъанаҳои давлатдории тоҷиконро инъикос мекунад, балки кӯшиш ва талошҳои фарзандони огоҳи миллатро, ки бо ҷаҳду талоши беназир кӯшиданд ба истиқлол ва озодӣ расанд, амалӣ гардонид. Таҳияи ин санад ҳамчун таҳсиле барои давлатдории миллӣ ва мустаҳкам кардани пояҳои ҳуқуқии Тоҷикистон дар заминаи демократия ва ҳуқуқи инсон тавсиф мешавад.

Президенти кишвар андешаронӣ намуданд, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои хусусиятҳои хосе мебошад, ки барои таҳкими давлатдории муосири кишвар заминаи устувор гузоштаанд. Яке аз муҳимтарин хусусиятҳои он инъикоси ғояҳои башардӯстона аст, ки ба арзишҳои ҷаҳонии ҳуқуқи инсон ва озодиҳо пайваст мешаванд. Дар ин ҷода, Конститутсия ба суннатҳои қадимии халқи тоҷик ва мероси фарҳангии ниёгони ориёии мо такя мекунад, ки дар тӯли таърих як устуворӣ ва хосияти амиқи давлатдорӣ ва инсоншиносиро таъкид кардааст.

Аз ин рў, Конститутсияи Тоҷикистон ҳамчун санади ҳуқуқӣ аз анъанаҳои давлатдории халқамон ва фарҳанги миллӣ сарчашма мегирад. Арзишҳои инъикосшуда дар Конститутсия аз таърихи давлатдорӣ, марҳилаҳои гуногуни рушди иҷтимоиву сиёсӣ ва фарҳангии миллат сарчашма гирифта, дар амалияи муосир дар шакли самтҳои демокративу ҳуқуқбунёд, эҳтиром ба ҳуқуқи инсон ва таъмини озодиҳои шахс тафсир ва баён шудаанд. Бо ҳамин, Конститутсия на танҳо ба сифати санад, балки ҳамчун оинаи ҳувияти миллӣ ва таҷассуми ормонҳои таърихии халқ амал мекунад, ки аз гузаштагиҳо сабақи устувории давлатдории миллӣ ва таҳкими демократия ва ҳуқуқи инсонро мегирад.

Президенти мамлакат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дорои хусусиятҳои муҳими  Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро асоснок муайян намуданд, ки барои таҳкими давлатдории муосири кишвар ва устувории ҷомеаро таъмин менамояд. Ин хусусиятҳо, ки дараҷаи ҳуқуқӣ ва сиёсиро дар кишвар муқаррар мекунанд, ҳамчун омили асосии рушди давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёд амал мекунанд. Аз ҷумла:

-давлати соҳибихтиёр ва демокративу ҳуқуқбунёд: Конститутсия Тоҷикистонро ҳамчун як давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, иҷтимоӣ ва ягона эълон мекунад. Ин эъломия на танҳо рамзи истиқлолияти кишвар мебошад, балки низоми сиёсии онро муайян менамояд, ки асоси он бар ҳуқуқи инсон, озодиҳои фундаменталӣ ва иштироки амиқи шаҳрвандон дар умури давлатдорӣ аст.

-вазифаҳои муҳими Конститутсия: Конститутсия вазифаҳои муҳими ҷомеаро пешбинӣ мекунад, ки дар он ташкили ҳокимияти давлатии муосир, таъсиси низоми мукаммали ҳуқуқӣ ва идоракунии давлатӣ, таъмини ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум ҷойи махсусро мегирад. Ба ин тартиб, Конститутсия зарурати таъмин кардани рушди доимии ҷомеаро бо истифода аз имкониятҳои ҳуқуқӣ ва сиёсӣ таъкид мекунад.

- тағйирнопазирии шакли идораи ҷумҳурӣ: Барои бори аввал дар сатҳи Конститутсия шакли идораи ҷумҳурӣ ва принсипи демократии давлат, ки ҷомеаҳои ҳуқуқбунёд ва дунявӣ фароҳам меорад, тағйирнопазир муқаррар гардида, ин ба воситаи муҳити амниятӣ ва сиёсии кишвар кӯмак мерасонад. Моҳияти демократӣ ва иҷтимоии давлат ба эътибор гирифта мешавад, ки имконияти ҳимояи сохти давлатдории муосирро таъмин мекунад.

- эътирофи инсон ва ҳуқуқи ӯ ҳамчун арзиши олӣ: Конститутсия инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро ҳамчун арзиши олӣ эътироф мекунад. Риояи ҳуқуқҳои инсон ва кафолат додани онҳо аз ҷониби давлат кафолат дода шуда, ин ҷомеаро бо меъёрҳои умумибашарии ҳуқуқии мутамаддини муосир пайваст мекунад.

- рушди устувори ҷомеа ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ:
Конститутсия барои таъмини рушди устувор ва амалӣ кардани ҳуқуқҳои иқтисодӣ, сиёсӣ ва иҷтимоии шаҳрвандон механизми мукаммали ҳуқуқиро пешбинӣ мекунад. Ин боиси баланд шудани сатҳ ва сифати зиндагии мардум, таъмини истиқлолият ва ояндаи иҷтимоии ҷомеа мегардад.

- мустақилияти ҳокимияти судӣ: Дар Конститутсия мустақилияти ҳокимияти судӣ эътироф карда мешавад, ки дар он танҳо суди мустақил ва беғараз метавонад бо роҳи амалӣ кардани адолати судӣ манфиатҳои давлат ва ҷомеа, инчунин ҳуқуқи шахс ва шаҳрвандро таъмини ниҳодҳои муассир ва иҷроии давлатӣ муқаррар кунад.        

- волоияти Конститутсия: Нисбат ба ҳамаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ волоияти Конститутсия таъмин мегардад. Ин маънои онро дорад, ки ҳама қонунҳо, қарорҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бояд мувофиқи принсипҳои Конститутсия таҳия ва амал кунанд. Волоияти Конститутсия кафолат медиҳад, ки дар давлат мувозинат ва созгорӣ бо арзишҳои бунёдӣ ва принсипҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсон пиёда мешаванд. Бо ҷамъбаст кардани ҳамаи хусусиятҳои ёдшуда, метавон гуфт, ки Конститутсия як асоси бунёдии рушди давлатдории Тоҷикистон буда, онро дар роҳи ташаккул ва мустаҳкам кардани ҷомеаи демокративу ҳуқуқбунёд роҳнамоӣ мекунад.

Илова бар ин, Пешвои муаззам, дигар хусусиятҳои хоси  Конститутсияро низ баён намуданд, ки мазмуни зеринро доро мебошанд: - принсипҳо ва меъёрҳои конститутсионӣ, ки озодии иқтисодӣ, соҳибкорӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳамаи шаклҳои моликиятро фароҳам меоранд ва иқтисодиёти Тоҷикистон дар асоси он рушд ва шакл гирифтааст. Ин принсипҳо имконият медиҳанд, ки иқтисод дар як муҳити озод ва рақобатпазир рушд кунад, ки дар он соҳибкорон ва шаҳрвандон метавонанд фаъолияти иқтисодии худро ба таври озод ва самаранок амалӣ кунанд; Конститутсия бо таъмини волоияти қонун, ки дар асоси эътирофи манфиатҳо ва ҳуқуқи шаҳрвандон ташкил шудааст, робитаи давлат ва ҷомеаро устувор мекунад. Волоияти қонун кафолат медиҳад, ки тамоми қарорҳо ва амалҳои давлат дар доираи қонун ва дар манфиати шаҳрвандон сурат мегиранд. Ин принсип ба пойдории адолати иҷтимоӣ ва қонуният мусоидат менамояд; - Конститутсия бори нахуст барои таъмини як низоми самаранок ва мутамаркази ҳокимият дар кишвар дар асоси таҷзияи он ба шохаҳои қонунгузор, иҷроия ва судӣ замина гузошт. Ин таҷзия кӯмак мекунад, ки ҳар як шохаи ҳокимият вазифа ва масъулиятҳои худро ба таври мустақил иҷро кунад, ки ин ба амалишавии демократии воқеӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон мусоидат мекунад; - дар Конститутсия принсипҳои муҳим, ки нишонаи мавҷудияти низоми демократии кишвар мебошанд, ифода ёфтаанд, ки озодии иқтисодӣ, гуногунии сиёсиву мафкуравӣ, бисёрҳизбӣ, озодии эътиқод, сухан, матбуот ва гуногунии моликиятро нишон медиҳад.

Дар хотима Пешвои миллат, изҳори умед карда шуд, ки Конститутсия ҳамчун санади роҳнамову сарнавиштсози таърихӣ барои рушди минбаъдаи Тоҷикистони соҳибистиқлол садсолаҳо хизмат хоҳад кард.

Ҳамин тариқ, бо самимият бояд қайд намуд, ки Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон  санаи 6 ноябри соли 2024 дар рўзи таҷлили сиюмин солгарди Конститутсияи Тоҷикистон, шаҳодати он аст, ки давлати Тоҷикистони соҳибихтиёр бо сарварии Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон босуббот пеш меравад ва Конститутсия заминаи таҳкими ҷомеъаи навини тоҷикон мебошад.

Бобоҷонзода Исрофил Ҳусейн,

мудири шуъбаи масоили назариявии давлат ва ҳуқуқи муосири Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор. Email: bobojonov_i@mail.ru

Қодирзода Тоҳир Қамар,

ходими пешбарӣ илмии шуъбаи масоили назариявии давлат ва ҳуқуқи муосири Институти фалсафа,сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. БаҳоваддиновиАкадемияи миллии илмҳои Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, E-mail: t_ kodirzoda@mail.ru