Дар шароити муосири рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва иҷтимоӣ баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон яке аз вазифаҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба шумор меравад. Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ санаи 9 марти соли 2024 дар мулоқот бо фаъолон, намояндагони ҷомеа ва ходимони дини мамлакат такид намуданд, ки: “Мақсад аз қабули қарор дар бораи соли 2024 «Соли маърифати ҳуқуқӣ» эълон гардидан ин баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, тарғиби арзишҳои демократӣ, мустаҳкам намудани ҳимояи ҳуқуқи инсон мебошад”. Дар ин раванд, Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун созмони пешбари сиёсии кишвар ва пайрави арзишҳои миллӣ ва давлатдории навин, нақши муҳим ва бисёрҷанба дорад, ки дар солҳои охир возеҳу равшан аён аст.

Маърифати ҳуқуқӣ кулли иттилоот, донишҳои ҳуқуқии инсон нисбат ба ҳуқуқ ва қонун мебошад, ки барои шаҳрванди қонунриоякунанда шудани инсон мусоидат менамоянд Маърифати ҳуқуқӣ барои паҳн кардани донишҳо дар бораи ҳуқуқ, тавзеҳи муқаррароти санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва амалияи татбиқи онҳо бо мақсади ба вуҷуд овардани боварӣ ба зарурати риояи қонунҳо ва пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо мусоидат менамояд. Ин мафҳум на танҳо фаъолияти махсус ташкилшудаи давлат ва ҷомеа, балки ҳамчун самти мустақили сиёсати давлат амал мекунад ва бо дарназардошти арзишҳои ахлоқӣ, фарҳанги миллӣ ва мероси таърихӣ ба амал бароварда мешавад. Ташаккули маърифати ҳуқуқӣ дар ҷомеа ба ташаккули шуури ҳуқуқӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ ва рафтори қонунии шаҳрвандон мусоидат намуда, боиси паст гардидани сатҳи ҳуқуқвайронкунӣ ва таъмини волоияти қонун мегардад.

Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун ҳизби ҳоким дар амалисозии сиёсати ҳуқуқии давлат ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, бахусус аъзоёни худ, саҳми назаррас мегузорад. Нақши ин ҳизб дар ин самт тавассути як қатор самтҳои афзалиятнок амалӣ мегардад:

Аввалан, Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар ташаккули шуури ҳуқуқӣ ва фарҳанги ҳуқуқии аъзоёни худ нақши муҳим дорад. Дар барнома ва оинномаи ҳизб, ки санадҳои меъёрии дохилиҳизбӣ мебошанд, принсипҳои ҳуқуқбунёдӣ, риояи Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ ҳамчун асосҳои фаъолият муқаррар шудаанд. Аъзоёни ҳизб дар ҳаёти ҳаррӯза ва фаъолияти касбии худ ба риояи қонун амал намуда, дар байни аҳолӣ тарғибгари тарзи ҳаёти ҳуқуқӣ бошанд.

Дуюм, ҳизб фаъолияти васеи тарғиботӣ-ташвиқотӣ доир ба омӯзиши қонунгузорӣ ва баланд бардоштани дониши ҳуқуқии аъзоёни худро ба роҳ мондааст. Ташкили семинарҳо, курсҳо, маҷлисҳо ва вохӯриҳо бо мақсади шарҳу тавзеҳи қонунҳои нав, яке аз самтҳои асосии корҳои ҳизбӣ мебошад. Дар ин вохӯриҳо ба аъзоёни ҳизб ҳуқуқу озодиҳо ва уҳдадориҳои конститутсионии шаҳрвандон, моҳияти қонунҳои соҳавӣ ва тартиби ҳифзи ҳуқуқҳо фаҳмонда мешавад.

Сеюм, ҳизб дар баланд бардоштани дастрасии аъзоён ва аҳолӣ ба иттилооти ҳуқуқӣ тавассути нашрияҳои худ (Минабри Халқ, Мароми Пойтахт), расонаҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ саҳм мегузорад. Бо ин мақсад, мақолаҳо, дастурҳо ва дигар маводи иттилоотӣ дар бораи қонунгузорӣ нашр мешаванд, ки ба фаҳмиши дурусти меъёрҳои ҳуқуқӣ ва истифодаи онҳо дар ҳаёти ҳаррӯза мусоидат менамоянд.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо пиндор, гуфтор, кирдори худ ба ҳамаи аъзоёни ҳизб ва шаҳрвандони Тоҷикистон намунаи ибрат дар риояи Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ мебошанд, ки дар ҳама суханрониҳои худ ба принсипҳои демократӣ, ҳуқуқбунёдӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва устувории волоияти қонун ишора менамоянд. Ин амал ба шуури ҳуқуқии аъзоёни ҳизб ва пайравони он таъсир мерасонад ва онҳоро водор менамояд, ки дар ҳаёти ҳаррӯза дар асоси принсипҳои ҳуқуқӣ амал намоянд. Бидуни ташаббуси бевосита ва роҳбарии маънавию сиёсии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ дар сатҳи имрӯза ғайриимкон буд. Нуктаи асосӣ дар он аст, ки Роҳбари ҳизб на танҳо қонунҳо, балки фалсафаи ҳуқуқӣ ва зарурати иҷтимоии онро ба мардум фаҳмонида, тавассути Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ин маърифатро ба амали ҳаррӯзаи аъзоён ва ҷомеа табдил додаанд. Ин нақш бешубҳа муҳимтарин омил дар ташаккули ҷомеаи шаҳрвандии қонунриоякунанда дар Тоҷикистон мебошад.

Дар асоси таҳлили баанҷомрасонида ва заминаи ҳуқуқии мавҷуда, пешниҳодҳои зеринро барои боз ҳам баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандони кишвар тавассути Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон пешниҳод менамоем:

1. Таъсиси "Марказҳои машваратии ҳуқуқӣ" дар назди кумитаҳои иҷроияи ҳизб дар ҳамаи шаҳру ноҳияҳо. Ҳизб метавонад дар назди кумитаҳои иҷроияи худ марказҳои машваратии ҳуқуқиро таъсис диҳад. Ин марказҳо бо ҷалби ҳуқуқшиносони ихтиёрӣ – аъзоёни ҳизб аз байни омӯзгорон, олимон ва адвокатҳо – ба шаҳрвандон дар ҳалли масъалаҳои ҳуқуқии маданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ ва замин машварат диҳанд. Ин амал ба таври мустақим ба принсипи "дастрасӣ" ва "беғаразӣ" ҷавобгӯ мебошад.

2. Ҷорӣ намудани барномаи "Ҳуқуқшиноси амалӣ" дар мактабҳои ҳизбӣ. Ба ҷои лексияҳои умумӣ, барои аъзоёни ҳизб барномаи таълимии амалӣ дар асоси ҳолатҳои воқеии судӣ дар соҳаҳои ҳуқуқи меҳнатӣ, оилавӣ, замин, андоз ва ҷиноятӣ таҳия карда шавад. Ин барнома бояд ба аъзоён тарзи истифодаи меъёрҳои ҳуқуқиро дар вазъиятҳои ҳаётии воқеӣ омӯзонад ва онҳоро барои ҳалли мушкилоти ҳуқуқӣ омода созад.

З. Таъсиси платформаи онлайн "Ҳуқуқшиноси рақамӣ" бо истифода аз технологияҳои муосир. Бо назардошти таҷрибаи муваффақи таъсиси "агенти сунъии ҳуқуқӣ" барои дастрас кардани қонун ба ҳама, Ҳизб метавонад платформаи ҳуқуқиро барои аъзоён ва шаҳрвандон таъсис диҳад. Ин платформа дар шабакаҳои иҷтимоӣ (Telegram, Facebook) фаъолият намуда, ҳар ҳафта як масъалаи ҳуқуқии маъмулро бо забони сода шарҳ диҳад ва ба саволҳои шаҳрвандон посух гӯяд. Ин усул ба таври назаррас дастрасии иттилооти ҳуқуқиро барои қишрҳои васеи аҳолӣ, аз ҷумла ҷавонон ва муҳоҷирони меҳнатӣ фароҳам меорад.

4. Гузаронидани "Рӯзҳои маърифати ҳуқуқӣ" дар минтақаҳои дурдаст ва ноҳияҳои деҳот. Гузаронидани вохӯриҳои сайёри иттилоотӣ-ҳуқуқӣ ба нақша гирифта шаванд, ки Ҳизб бояд ҳар моҳ як рӯзи махсусро ба сафар ба деҳаҳои дурдаст бахшида, дар мактабҳо ва ҷойҳои ҷамъиятӣ ба мардум муқаррароти нави қонунҳоро фаҳмонад ва китобчаҳои раҳнаморо бо мисолҳои воқеӣ тақдим намояд. Ин тадбир ба рафъи ноогоҳии ҳуқуқӣ дар байни аҳолии деҳот, ки ба иттилооти ҳуқуқӣ дастрасии маҳдуд доранд, мусоидат мекунад.

5. Ҷорӣ намудани низоми ҳисоботдиҳии ошкоро ва мониторинги самаранокӣ. Ҳизб бояд дар охири ҳар сол дар саҳифаи расмии худ ҳисоботи шаффоферо нашр кунад, ки дар он омор оид ба шумораи машваратҳо, чорабиниҳо, шикоятҳои ҳалшуда ва сатҳи қаноатмандии аъзоён оварда шавад. Ин рақамҳо на танҳо барои арзёбии фаъолият, балки барои такмили стратегияи оянда асос мегарданд. Ин амал метавонад ба ҳизб дар баланд бардоштани самаранокии фаъолият дар соҳаи маърифати ҳуқуқӣ кӯмак расонад.

Хулоса, Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аъзоёни худ ва ҷомеа нақши муҳим ва созанда дорад. Бо тарғиби арзишҳои ҳуқуқӣ, омӯзиши қонунҳо, ташкили чорабиниҳои маърифатӣ ва ҳамкорӣ бо мақомоти давлатӣ ба ташаккули шаҳрвандони қонунриоякунанда, масъул ва ватандӯст, ки ба арзишҳои демократӣ ва волоияти қонун эҳтиром мегузоранд, мусоидат менамояд.

Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ на танҳо барои ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, балки барои устуворӣ, суботи сиёсӣ ва пешрафти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар масири бунёди давлати ҳуқуқбунёд аҳамияти ҳалкунанда дорад. Дар ин росто, талошҳои пайвастаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар самти баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аъзоёни худ, идомаи оқилона ва самараноки сиёсати ҳуқуқии давлатро таъмин хоҳад намуд. Тадбирҳои пешниҳодшуда ба ҳизб имкон медиҳанд, ки аз фаъолияти анъанавии тарғиботӣ ба сатҳи нави фаъолияти хизматрасонӣ-машваратӣ ва рақамӣ гузарад ва ба таври воқеӣ сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандонро баланд бардорад.

ДОНИЁР САНГИНЗОДА, муовини директори Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии имлҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор.