Дар ҳошияи ҷамъбасти натиҷаҳои фаъолияти шашмоҳаи аввали соли 2026 ва бо дастуру супоришҳои президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, 10 июли соли 2026 бо котибони шӯроҳои диссертатсионӣ ва масъулони маҷаллаҳои тақризшавандаи назди Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вохӯрӣ баргузор гардид.

Дар вохурӣ ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд суханронӣ намуда, ба масъалаҳои риояи талаботи низомномаи шӯроҳои диссертатсионӣ, тартиби дуруст омода намудани ҳуҷҷатҳо ва сари вақт пешниҳод кардани парвандаҳои аттестатсионии довталабони дараҷаҳои илмӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир кард.

Зимни вохурӣ таъкид гардид, ки ҳамаи ҳуҷҷатҳои аттестатсионӣ бояд мутобиқи талаботи амалкунандаи низомнома ва дастурамалҳои Комиссияи олии аттестатсионӣ омода ва пешниҳод карда шаванд.

Ҳамзамон масъалаҳои риояи талаботи коргузорӣ дар 13 маҷаллаи тақризшавандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар назди муассисаҳои илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон фаъолият мекунанд, мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Масъулон инчунин доир ба тағйироти ахири талаботи маҷаллаҳои тақризшаванда, беҳтар намудани сифати нашрияҳои илмӣ ва густариши ҳамкорӣ бо пойгоҳҳои байналмилалии eLIBRARY.RU ва Scopus мубодилаи афкор намуданд.

(Ба муносибати 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон)

Истиқлолияти давлатӣ, ки 35 сол пеш ба даст оварда шуд, барои мардуми Тоҷикистон на танҳо раҳоӣ аз як низоми бузург ва ба даст овардани соҳибихтиёрӣ, балки оғози бунёди пояҳои нави давлатдорӣ, аз ҷумла ташаккули илми миллӣ гардид. Дар ин росто, Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва сохторҳои тобеи он, аз ҷумла Институти давлат ва ҳуқуқ, роҳи пуршебу фарозеро тай намуда, имрӯз ба яке аз марказҳои бонуфузи таҳқиқоти ҳуқуқшиносӣ табдил ёфтааст.

Бо вуҷуди ин, самаранокии фаъолияти илмӣ на танҳо ба сатҳи зеҳнии олимон, балки бевосита ба сифати таъминоти моддию техникӣ, инфрасохтор ва идоракунии хоҷагидорӣ вобастагии қавӣ дорад. Қисми маъмуриву хоҷагидорӣ асоси моддии раванди эҷоди илмӣ мебошад. Дар шароити гузариш ба муносибатҳои бозорӣ ва сипас рушди босуръати рақамикунонӣ, низоми хоҷагидории муассисаҳои илмӣ низ ба тағйироти куллӣ рӯ ба рӯ гардид.

Дар солҳои аввали истиқлолият, муассисаҳои илмӣ, аз ҷумла бо мушкилоти бузурги молиявӣ ва хоҷагидорӣ рӯбарӯ шуданд. Қатъи маблағгузории марказонидашуда, таваррум, харобшавии пойгоҳи моддию техникӣ ва хуруҷи кадрҳои баландихтисос вазъиятро басо мураккаб карда буд.

Дар ин давра, вазифаи асосии қисми маъмуриву хоҷагидорӣ на рушд, балки фаъол нигоҳ доштани муассиса буд. Таъминоти гармӣ дар фасли зимистон (бо вуҷуди нарасидани ангишт ва нерӯи барқ), нигоҳдории биноҳо аз харобшавӣ ва ҷустуҷӯи сарчашмаҳои алтернативии маблағгузорӣ барои хариди ашёи хоми рӯзгор кори қаҳрамононаи кормандони хоҷагиро тақозо мекард. Маҳз дар ҳамин давраи душвор аҳамияти идоракунии сарфакорона ва оқилонаи захираҳо ҳамчун омили асосии боқӣ мондани илми тоҷик муайян гардид.

Бо ба даст омадани сулҳу субот ва оғози марҳилаи рушди устувор, таваҷҷуҳи давлат ба илм афзоиш ёфт. Қабули санадҳои стратегӣ ва барномаҳои давлатӣ дар соҳаи илм барои ба низом даровардани фаъолияти хоҷагидории муассисаҳои илмӣ заминаи ҳуқуқӣ гузошт. Муассисаҳои илмӣ дар ин давра тавонист пойгоҳи моддию техникии худро тадриҷан навсозӣ намояд. Утоқҳо бо мебел ва техникаи компютерӣ таҷҳизонида шуда, шароити корӣ беҳтар гардид. Барои такмили низоми идоракунии хоҷагидорӣ, ба роҳ мондани низоми шаффофи хариди молу хизматрасонӣ тибқи талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи хариди давлатӣ нақши муҳим бозид, ки имкон дод васоили молиявиро мақсаднок ва самаранок истифода барем.

Дар таҳкими пояҳои илми миллӣ ва рушди инфрасохтори муассисаҳои илмӣ нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бениҳоят бузург ва сарнавиштсоз аст. Маҳз таваҷҷуҳи пайвастаи Сарвари давлат ба соҳаи илму маориф буд, ки дар тӯли 35 соли истиқлолият ин соҳа тавонист аз вартаи нобудӣ наҷот ёфта, ба роҳи рушди устувор қадам гузорад.

Пешвои миллат дар тамоми Паёмҳои солонаи худ ба Маҷлиси Олӣ масъалаҳои рушди илм, таҳкими пойгоҳи моддию техникии муассисаҳои илмӣ ва баланд бардоштани мақоми олимонро ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ таъкид менамоянд. Дар Паёми худ аз 28 декабри соли 2025 Пешвои миллат бори дигар таваҷҷуҳи махсус ба зарурати густариши таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои инноватсионӣ дар раванди илмӣ ва таҳкими инфрасохтори муассисаҳои илмӣ зоҳир намуданд.

Маҳз бо ибтикор ва дастгирии бевоситаи Пешвои миллат як қатор санадҳои меъёрии ҳуқуқии муҳим дар соҳаи илм, аз ҷумла Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи илм ва сиёсати давлатӣ дар соҳаи илму техника» қабул гардида, Барномаи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2022-2026 тасдиқ шуд. Ин санадҳо барои муассисаҳои илмӣ, бахусус барои қисми маъмуриву хоҷагидорӣ, заминаи боэътимоди ҳуқуқиро фароҳам оварданд, ки дар асоси он имкониятҳои нави тараққиёти инфрасохторӣ ба вуҷуд омаданд.

Дар заминаи сиёсати хирадмандонаи Пешвои миллат биноҳои нави таълимӣ ва илмӣ дар саросари кишвар бунёд гардиданд. Аз ҷумла, барои Академияи миллии илмҳо ва сохторҳои он шароити мусоиди корӣ фароҳам оварда шуд. Пешвои миллат ҳанӯз дар Паёми худ аз 26 декабри соли 2018 таъкид намуда буданд: «Мо бояд барои рушди илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ, инчунин илмҳои ҷомеашиносӣ, ки барои пешрафти давлат ва ҷомеа заруранд, шароити муносиби моддиву техникӣ фароҳм оварем». Ин суханони Пешвои миллат барои мо, кормандони қисми хоҷагидории муассисаҳои илмӣ, ҳамчун барномаи амал хизмат мекунад.

Қобили зикри хос аст, ки Пешвои миллат ба масъалаи баланд бардоштани маоши кормандони илм таваҷҷуҳи хосса зоҳир менамоянд. Дар давоми 35 соли истиқлолият маоши олимон ва кормандони илмӣ-техникӣ чандин маротиба афзоиш ёфт, ки ин нишондиҳандаи ғамхории бевоситаи Сарвари давлат ба аҳли илм мебошад. Чунин тадбирҳо имкон доданд, ки рафтани кадрҳои баландихтисос аз муассисаҳои илмӣ пешгирӣ шуда, шароит барои ҷалби мутахассисони ҷавон ба соҳаи илм муҳайё гардад.

Дар партави сиёсати Пешвои миллат эълон гардидани солҳои «Рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ», «Маърифати ҳуқуқӣ», «Солҳои рушди саноат» ва дигар ташаббусҳои сатҳи миллӣ низ ба рушди илм такони ҷиддӣ бахшид. Зеро ҳар як чунин ташаббус тақозо мекард, ки муассисаҳои илмӣ барои таъмини асосҳои илмии ин самтҳо шароити кории худро мувофиқи талаботи замон навсозӣ намоянд.

Вазифаи қисми хоҷагидорӣ дар шароити муосир сифатан тағйир ёфтааст. Мо на танҳо таъминкунанда, балки эҷодкунандаи шароити мусоид барои фаъолияти инноватсионӣ ҳастем. Масъалаҳои сарфаи нерӯи барқ, гузариш ба манбаъҳои алтернативии энергия (насби панелҳои офтобӣ), таъмири асосии биноҳо бо риояи меъёрҳои меъморӣ ва зиддисейсмикӣ, инчунин таъмини амнияти техникӣ ва сӯхторнишонии муассиса самтҳои афзалиятноки кори имрӯзаи мо мебошанд. Ташкили толорҳои муосир барои баргузории конфронсҳои илмӣ, ки имрӯз ба таври онлайнӣ бо олимони тамоми ҷаҳон пайваст мешаванд, низ нишондиҳандаи рушди инфрасохторӣ мебошад.

Таҳлили 35-солаи рушди низоми маъмуриву хоҷагидорӣ муасисаҳои илмӣ нишон медиҳад, ки новобаста ба пешрафтҳои назаррас, такмили минбаъдаи он тақозои замон аст. Бо мақсади беҳтар намудани шароити моддӣ-техникии фаъолияти илмӣ ва баланд бардоштани самаранокии идоракунӣ, тавсияҳои зерин пешниҳод мешаванд:

1. Таҳияи Барномаи мақсадноки «Инфрасохтори илм – 2030». Зарур аст, ки дар сатҳи Академия барномаи махсуси навсозии пойгоҳи моддию техникии муассисаҳои илмӣ, аз ҷумла гузариш ба технологияҳои «сабз» (энергияи офтобӣ) ва таъмини амнияти сейсмикии биноҳои илмӣ таҳия ва амалӣ гардад.

2. Таҳкими ҳамкориҳои давлат ва бахши хусусӣ дар соҳаи илм. Барои ҳалли мушкилоти маблағгузорӣ, ҷалби сармояи хусусӣ барои таҷдиди инфрасохтори муассисаҳои илмӣ тавассути механизмҳои имтиёзҳои андозӣ ва шартномаҳои иҷораи дарозмуддат бояд густариш ёбад.

3. Рақамикунонии пурраи равандҳои хоҷагидорӣ. Ҷорӣ намудани низоми ягонаи электронии идоракунии захираҳо дар миқёси АМИТ, ки ба назорати шаффофи захираҳои молӣ, нақлиёт ва таъминоти техникӣ имкон медиҳад. Ин раванд барои беҳсозии хароҷот ва мубориза бо коррупсия мусоидат мекунад.

4. Баланд бардоштани мақоми кадрҳои техникӣ. Ҷорӣ намудани низоми музди меҳнати иловагӣ ва рутбаҳои тахассусӣ барои мутахассисони хоҷагидор (муҳандисон, техникҳо, барномасозон) бо мақсади ҷалб ва нигоҳ доштани кадрҳои ҷавони варзида дар муассисаҳои илмӣ.

5. Таъсиси Фонди махсуси рушди инфрасохтори Институт. Бо истифода аз имкониятҳои пешбининамудаи қонунгузорӣ оид ба фаъолияти даромадовар, таъсиси фонди махсус барои ҷамъоварии маблағҳои берун аз буҷетӣ (аз ҳисоби хизматрасониҳои машваратии пулакии олимон, иҷораи муваққатии амволи озод ва грантҳо) ва равона намудани онҳо барои ҳалли масъалаҳои аввалиндараҷаи хоҷагидорӣ.

Бо боварӣ метавон гуфт, ки маҳз тавассути татбиқи ҳамин гуна тадбирҳо мо метавонем бо дастовардҳои беназири инфрасохторӣ ноил гардем.

Илолов Варқа Мирзоҷалолович - муовини директор оид ба қисми маъмуриву

хоҷагидории Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон.

Имрӯз барои аҳли илму маърифати кишвар, хусусан барои Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон рӯзи фараҳбахш аст.

Котиби илмии Институт, олимаи ҷавону сермаҳсул Алиназарова Кифоят Ғуломназаровна дипломи дараҷаи илмии номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ-ро аз Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (КОА) расман ба даст овард.

Роҳбарият ва тамоми аҳли кории Институти давлат ва ҳуқуқи АМИТ Кифоят Ғуломназаровнаро барои ин дастоварди бузурги илмӣ ва самараи заҳматҳои бисёрсолаашон аз таҳти дил табрику таҳният мегӯянд!

Мо ба Шумо, Кифоят Ғуломназаровна саломатии бардавом, илҳоми эҷодӣ ва дар ҷодаи таҳқиқи илми ҳуқуқшиносии ватанӣ зафарҳои навро таманно дорем. Бигзор ин қадами устувор заминае барои дараҷаи баланди навбатии илмӣ (доктори илм) гардад!

Бо эҳтиром,

Роҳбарият ва аҳли ходимони Институти давлат ва ҳуқуқи АМИТ

Дар маҷлиси фаъолони шаҳри Панҷакент, ки имрӯз бо иштироки намояндаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, президенти Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, муовини аввали раиси вилояти Суғд Суҳайлӣ Қурбонзода, раиси шаҳр Абдухолиқ Холиқзода, роҳбарони корхонаю муассисаҳо ва фаъолони шаҳр баргузор шуд, натиҷаҳои фаъолияти соҳаҳои иқтисодию иҷтимоии шаҳр дар нимсолаи аввали соли 2026 мавриди баррасӣ қарор гирифт.

Дар ҷаласа зимни шунидани масъалаи асосии рӯзнома-“Ҷамъбасти натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии шаҳри Панҷакент дар нимсолаи аввали соли 2026”, ки бо он муовини раиси шаҳр Эркин Хушвақтзода баромад кард, нишондиҳандаҳои асосии рушди иқтисодию иҷтимоии шаҳр дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ, воридот ба буҷет, роҳу нақлиёт, хидматрасонӣ ва дигари соҳаҳо мавриди таҳлил қарор дода шуд.

Дар маърӯза, аз ҷумла гуфта шуд, ки нақшаи қисми даромади буҷети шаҳр бо дарназардошти андози иҷтимоии ғайрибуҷетӣ 100,7 фоиз иҷро гардидааст.

Дар ин давра ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ ба 5108,2 млн сомонӣ расонида шуд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2025-ум 1657,7 млн сомонӣ ё 148 фоиз зиёд буда, 21,2 фоизи ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноати вилояти Суғд ва 12,4 фоизи маҳсулоти саноатии ҷумҳуриро ташкил медиҳад. Шумораи корхонаҳои саноатӣ 4 адад афзуда, ба 61 – адад расонида шудааст.

Ҷамъоварии маблағи неруи барқи истифодашуда 93,2 фоиз, аз ҷумла аз ҳисоби аҳолӣ 99,7 фоизро ташкил додааст. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ 105 млн. 477,2 ҳазор сомониро ташкил дода, нисбат ба ҳамин давраи соли 2025-юм 12 млн сомонӣ зиёд иҷро гардидааст.

Корҳои бунёдкорию ободонӣ ба истиқболи 35- солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон идома ёфта, ба ин муносибат 1094 иншооти таъиноти гуногун мавриди истифода қарор дода шудааст, ки аз нақшаи пешбинишуда 110 адад бештар мебошад.

Дар маърӯза ҳамчунин фаъолияти соҳаҳои иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ, шуғли аҳолӣ, кор бо занону ҷавонон, фарҳанг, роҳу нақлиёт, алоқа таҳлил карда шуданд.

Дар ҷараёни баррасӣ аз муовинони раиси шаҳр оид ба фаъолияти соҳаҳои вобасташуда, роҳбарони як қатор корхонаю муассисаҳо пурсиш ба амал оварда, ҷиҳати ислоҳи нуқсонҳои ҷойдошта, тавсеаи корҳои бунёдкорию созандагӣ, иҷрои дастуру супоришҳое, ки Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷараёни ташрифҳо ба вилояти Суғд баён доштанд, дар сатҳи баланди ташкилӣ ва сиёсӣ, бо дастовардҳои арзанда истиқбол ва таҷлил намудани ҷашни бузурги 35- солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муваззаф карда шуданд.

Дар ҷаласа намояндаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, президенти Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушват суханронӣ намуд.

(Ба истиқболи баргузории Конфронси байналмилалии илмӣ-назарӣ ва илмӣ-амалӣ бахшида ба бузургдошти Абуалӣ ибни Сино рӯзҳои 23-27 ноябри соли 2026 дар қароргоҳи ЮНЕСКО дар шаҳри Парижи Фаронса)

Абуалӣ ибни Сино (980–1037) на танҳо яке аз бузургтарин табибон ва файласуфони таърихи башарият, балки асосгузори бисёр принсипҳои ахлоқии фаъолияти тиббӣ низ мебошад. Осори ӯ, махсусан «ал-Қонун фи-т-тиб», дар тули чандин аср ҳамчун дастури асосии омӯзиши тиб дар кишварҳои Шарқ ва донишгоҳҳои Аврупо хизмат кардааст. Гарчанде истилоҳи «биоэтика» танҳо дар нимаи дуюми асри XX ба вуҷуд омадааст, бисёре аз принсипҳое, ки имрӯз биоэтика бар онҳо такя мекунад, дар таълимоти Ибни Сино мушоњида мегарданд, ки гувоњи равшани нубуғи фикрии мутафаккир аст. Имрӯзњо, дар шароити рушди босуръати биотехнология, муҳандисии генетикӣ, пайвандсозии узвҳо ва бофтањо, технологияҳои репродуктивӣ ва зеҳни сунъӣ дар тиб, масъалаҳои ахлоқӣ аҳаммияти бесобиқа пайдо намудаанд. Аз ин рӯ, омӯзиши мероси Ибни Сино метавонад барои таҳкими асосҳои ахлоқии тибби муосир саҳми арзишманд гузорад.

Дар таълимоти Ибни Сино инсон мавҷуди дорои арзиш ва каромати фитрӣ мебошад. Ҳадафи асосии фаъолияти табиб ҳифз ва барқарор намудани саломатии инсон аст. Аз ин рӯ, тиб набояд танҳо воситаи муолиҷа бошад, балки шакли хидмат ба инсон ва ҷомеа низ мебошад. Ин андеша имрӯз яке аз принсипҳои асосии биоэтика - эҳтиром ба шаъну шарафи инсон, маҳсуб мегардад.

Яке аз муҳимтарин ғояҳои Ибни Сино зарурати эҳтиёткорӣ дар табобат мебошад. Ӯ таъкид мекард, ки табиб бояд, пеш аз ҳама, аз расонидани зарар худдорӣ намояд. Ин андеша имрӯз дар биоэтика ҳамчун принсипи «зарар нарасондан» эътироф шудааст, ки тасдиќкунандаи андешаи болост. Дар асри XXI ин принсип ҳангоми истифодаи технологияҳои генетикӣ, доруҳои таҷрибавӣ, роботҳои ҷарроҳ, зеҳни сунъӣ дар ташхис, терапияи ҳуҷайравӣ ва амсоли инњо аҳаммияти махсус дорад.

Ибни Сино фаъолияти табибро бо манфиати бемор алоқаманд медонист. Дар биоэтикаи муосир ин ғоя ҳамчун принсипи «амал кардан ба нафъи бемор» қабул гардидааст. Табиб бояд, танҳо ба манфиати бемор амал кунад, аз манфиатҳои шахсӣ худдорї намояд ва масъулияти касбӣ дошта бошад.

Дар осори Ибни Сино шахсияти табиб ҷойгоҳи хос дорад. Ба андешаи ӯ, табиб бояд касбияти баланд дошта, донишманд, ростқавл, хоксор бошад ва бо бемор муносибати самимӣ дошта, сирри беморро нигоҳ дорад. Ин талабот имрӯз дар кодексҳои байналмилалии ахлоқи тиббӣ низ ҷой гирифтааст. Ибни Сино ҳифзи асрори беморро яке аз вазифаҳои табиб медонист. Имрӯз масъалаи махфияти маълумоти тиббӣ бо рушди технологияҳои рақамӣ боз ҳам муҳимтар гардидааст. Сабтҳои электронӣ, маълумоти генетикӣ ва истифодаи зеҳни сунъӣ масъалаҳои нави ҳифзи маълумоти шахсиро ба миён овардаанд.

Бо вуҷуди он ки дар давраи Ибни Сино технологияҳои фавқуззикр вуҷуд надоштанд, аммо ин принсипҳои муайяннамудаи ӯ метавонанд чун меъёри ахлоқ арзёбӣ шаванд. Масалан, посух ба саволҳои «оё тағйир додани геноми инсон аз нигоҳи ахлоқӣ дуруст аст?», «то кадом андоза метавон ба табиат дахолат кард? », «ҳудуди озодии илм то кадом ҳад аст?» ва ғайра бояд бо эҳтиром ба арзиши инсон ва масъулияти илмӣ дода шавад.

Имрӯзњо зеҳни сунъӣ дар фаъолияти тиббӣ хеле фаровон истифода мешавад ва дар ташхиси беморӣ, дар таҳлили тасвирҳои тиббӣ, интихоби табобат, дар ҷарроҳии роботӣ ва ғайра истифода мешавад, аммо қарорҳои ниҳоӣ бояд масъулияти инсонро иваз накунанд. Дар фалсафаи Ибни Сино ақл воситаи дарки ҳақиқат аст, аммо он бояд бо ахлоқ ва масъулият ҳамроҳ бошад, ки бо принсипи мазкур айният дорад.

Аҳамияти таълимоти Ибни Сино барои биоэтикаи ҷаҳонӣ хеле назаррас мебошад. Мероси Ибни Сино имрӯз метавонад дар ташаккули биоэтикаи байналмилалӣ, этикаи касбӣ, ахлоқи илмї, ахлоқи истифодаи технологияҳои нав нақши муҳим бозад. Ӯ нишон медиҳад, ки рушди илм бояд ҳамеша бо масъулияти ахлоқӣ ҳамроҳ бошад.

Аз ин рӯ, имрӯз инсоният бо масъалаҳое рӯ ба рӯ шудааст, ки Ибни Сино онҳоро мустақиман баррасӣ накардааст, аммо принсипҳои умумии ахлоқии пешниҳоднамудаи ӯ барои ҳалли онҳо аҳаммияти назариявӣ ва амалӣ доранд. Арзиши инсон, масъулияти табиб, зарар нарасондан, амал ба манфиати бемор, ҳифзи сирри тиббӣ ва ҳамоҳангии илм бо ахлоқ аз ҷумлаи он арзишҳое мебошанд, ки метавонанд барои рушди биоэтикаи асри XXI ҳамчун пояи устувор хизмат намоянд.

Ҳамин тавр, дар шароити пешрафти босуръати биотехнология ва зеҳни сунъӣ, муроҷиат ба мероси Ибни Сино на танҳо аҳаммияти таърихӣ, балки аҳаммияти амалӣ низ дорад. Таълимоти ӯ нишон медиҳад, ки илм ва технология танҳо дар сурате ба манфиати инсоният хизмат мекунанд, ки бо меъёрҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба шаъну шарафи инсон ва масъулияти иҷтимоӣ ҳамоҳанг бошанд. Маҳз ҳамин ғояҳо имрӯз низ дар меҳвари биоэтикаи ҷаҳонӣ қарор доранд ва бо рисолати Ҷоизаи ЮНЕСКО ба номи Авитсенна оид ба ахлоқи илм ҳамоҳанг мебошанд.

Бобоҷонзода Исрофил Ҳусейн – мудири шуъбаи масоили назариявии давлат ва ҳуқуқи муосири Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор.

Амондуллоев Бегмурод Саломатуллоевич –дотсенти кафедраи таърихи фалсафа ва фалсафаи иљҷимоии факултети фалсафаи ДМТ, номзади илмҳои фалсафа, дотсент.

Дар оғози асри XXI инсоният бо равандҳои бисёр печида аз ҷумла, ҷаҳонишавӣ, густариши технологияҳои иттилоотӣ, тағйири босуръати муносибатҳои иҷтимоӣ, бархӯрди арзишҳо ва гуногунрангии ҷаҳонбиниҳо рӯ ба рӯ шудааст. Дар чунин шароит инсон чӣ гуна зиндагӣ мекунад, балки муҳимтар аз он аст, ки инсон бар асоси кадом меъёр зиндагӣ мекунад. Яъне саволи марказии фалсафаи ахлоқ имрӯз чунин садо медиҳад: оё танҳо қонун метавонад рафтори инсонро танзим намояд, ё инсон ба як қонуни маънавӣ, яъне ба виҷдон ниёз дорад?

Мақсади асосии муносибати виҷдон ва дунявият ҳамчун ду пояи муҳимми ташаккули ахлоқи иҷтимоӣ дар ҷомеаи муосир мебошад. Дар ин замина, виҷдон ҳамчун меъёри ботинии масъулияти инсон ва дунявият муҳити ҳуқуқии озодии ҷаҳонбинӣ баррасӣ мегардад.

Асоси ҳуқуқии принсипи дунявият дар ташкили ҳокимияти давлатӣ дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мустаҳкам гардидааст. Тибқи моддаи 8, мафкураи ҳеҷ як иттиҳодияи динӣ наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф карда шавад. Ҳамчунин, моддаи 8-и Конститутсия таъкид мекунад: «Иттиҳодияҳои динӣ аз давлат ҷудо буда, ба корҳои давлатӣ мудохила карда наметавонанд». Ин муқаррарот на танҳо ҷудошавии иттиҳодияҳои динӣ аз давлатро эълон мекунад, балки ба онҳо манъи мудохила ба корҳои давлатиро низ муқаррар мекунад, ки барои таъмини дунявияти ҳокимияти давлатӣ аҳамияти калон дорад. Дар ќисми 5-и моддаи 8-и Конститутсия омадааст; Таъсис ва фаъолияти иттињодияњои љамъиятї ва њизбњои сиёсие, ки нажотпарастї, миллатгарої, хусумат, бадбинии иљтимої ва мазњабиро тарѓиб мекунанд ва барои бо зурї сарнагун кардани сохтори конститутсионї ва ташкили гуруњњои мусаллањ даъват менамоянд манъ аст.

Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ» дар моддаи 5-и худ принсипи ҷудошавии иттиҳодияҳои динӣ аз давлатро муайян намуда, муқаррар мекунад, ки иттиҳодияҳои динӣ аз давлат ҷудо мебошанд ва давлат ба муайян намудани муносибати инсон ва шаҳрванд ба фаъолияти иттиҳодияҳои динӣ дахолат намекунад ва хусусияти дунявии таҳсилотро дар муассисаҳои таълимии давлатӣ таъмин менамояд.

Дар ин ҷо зарур аст, ки каме бештар дар бораи мафҳуми озодии виҷдон таваққуф намоем. Озодии виҷдон яке аз ҳуқуқҳои асосии инсон ба шумор меравад, ки маънои онро дорад, ки ҳар як шахс ҳақ дорад озодона ҷаҳонбинӣ, эътиқод ва ақидаи худро интихоб намояд, онро тағйир бидиҳад ё умуман аз ҳар гуна эътиқод даст кашад. Ин озодӣ ҳамчунин ҳуқуқи инсонро барои пайравӣ кардан ё накардан ба дин, иҷрои маросимҳои динӣ ё рад кардани онҳо дар бар мегирад. Озодии виҷдон озодии интихоби маънавӣ ва ахлоқии инсон мебошад. Дар ҷомеаи муосир ин ҳуқуқ бо қонун ҳифз карда мешавад ва яке аз нишонаҳои муҳимми ҷомеаи демократӣ ва ҳуқуқбунёд ба ҳисоб меравад.

Виҷдон дар таърихи фалсафа яке аз мафҳумҳои марказии ахлоқ ба шумор меравад, ки он эҳсоси одии пушаймонӣ ё оромии ботин нест, балки шакли олии худшиносии маънавии инсон мебошад. Тавассути виҷдон инсон миёни адолат ва беадолатӣ, ростӣ ва дурӯғ, масъулият ва бепарвоӣ фарқ мегузорад. Ба ибораи дигар, виҷдон он фазои ботиниест, ки инсон дар он бо худ, бо ҷомеа ва бо арзишҳои умумибашарӣ муколама мекунад.

Дар фалсафаи Имануил Кант виҷдон ҳамчун «додгоҳи ботинии ақл» маънидод мешавад. Ин маъно дорад, ки инсон пеш аз он ки дар назди қонун ё ҷомеа ҷавоб гӯяд, пеш аз ҳама дар назди худ ва виҷдони худ ҷавобгар аст. Мартин Ҳайдеггер бошад, виҷдонро ҳамчун «даъвати ҳастӣ» мефаҳмонад, ки инсонро аз зиндагии бетафаккур ба зиндагии масъулона ва асил даъват мекунад. Эммануэл Левинас бошад, виҷдонро бо масъулияти инсон дар назди «дигар» мепайвандад. Яъне инсон танҳо вақте воқеан ахлоқшинос мешавад, ки ранҷ, ҳуқуқ ва шарафи дигаронро эҳсос намояд.

Дар баробари ин, дунявият яке аз пояҳои муҳимми ҷомеаи муосир мебошад. Дунявият маънои рад кардани дин ё арзишҳои маънавиро надорад. Баръакс, дунявият муҳити ҳуқуқиест, ки дар он озодии виҷдон, гуногунандешии ҷаҳонбинӣ, баробарии шаҳрвандон ва муколамаи фарҳангҳо таъмин карда мешавад. Дар ҷомеаи дунявӣ ҳеҷ як ҷаҳонбинӣ набояд худро ҳамчун ягона меъёри ҳатмии ҳаёти ҷамъиятӣ таҳмил намояд. Ҳамаи шаҳрвандон, новобаста аз эътиқод, ақида ва ҷаҳонбинӣ, бояд дар асоси қонун, адолат ва эҳтироми мутақобил зиндагӣ кунанд.

Дар ин ҷо робитаи муҳим миёни виҷдон ва дунявият ошкор мегардад. Дунявият шакли ҳуқуқии озодиро таъмин мекунад, аммо ин озодӣ танҳо дар сурате арзиши ҳақиқӣ пайдо мекунад, ки бо масъулияти виҷдоншиносӣ пайваст бошад. Агар озодӣ аз виҷдон ҷудо шавад, он метавонад ба худхоҳӣ, бенизомӣ ва беэҳтиромӣ табдил меёбад. Агар қонун аз виҷдон ҷудо бишавад, он танҳо ба воситаи маҷбуркунӣ мубаддал мегардад. Аммо вақте қонун, ахлоқ ва виҷдон бо ҳам муттаҳид мешаванд, ҷомеа ба сатҳи баланди адолат, субот ва фарҳанги шаҳрвандӣ мерасад.

Аз ин нуқтаи назар, мо метавонем се сатҳи танзими рафтори инсонро ҷудо намоем. Сатҳи аввал қонун аст, ки рафтори инсонро аз берун танзим мекунад. Сатҳи дуввум ахлоқ аст, ки тавассути арзишҳо, анъанаҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ амал менамояд. Сатҳи севвум виҷдон аст, ки шакли худтанзимкунии ботинии инсон мебошад. Ҷомеаи устувор ба шаҳрвандоне ниёз дорад, ки қонунро аз рӯи масъулият, инсоф ва худогоҳии маънавӣ эҳтиром мекунанд.

Аҳаммияти фарҳанги виҷдонӣ махсусан дар шароити ҷаҳонишавӣ бештар мегардад. Ҷаҳонишавӣ аз як тараф имкони муошират, ҳамкорӣ ва рушди фарҳангҳоро фароҳам меорад, аммо аз тарафи дигар метавонад ба бӯҳрони арзишҳо, бегонашавии инсон ва заифшавии масъулияти иҷтимоӣ оварда расонад. Дар чунин шароит виҷдон ҳамчун неруи ботинии ҳифзи инсонгароӣ, адолат ва эҳтиром ба шаъну шарафи инсон аҳаммияти бузург пайдо мекунад.

Ҳамин тавр, виҷдон ва дунявият ду падидаи мухолиф нестанд. Онҳо якдигарро пурра мекунанд. Дунявият муҳити ҳуқуқии озодиро ба вуҷуд меорад, виҷдон бошад, мазмуни ахлоқии ин озодиро таъмин мекунад. Агар дунявият шакли ҳуқуқии ҷомеаи муосир бошад, виҷдон рӯҳи маънавии он аст.

Мақомоти ҳокимияти қонунгузор дар давлати дунявӣ нақши калидиро дар татбиқи принсипи дунявият мебозад. Ин мақомот дар фаъолияти худ ба принсипҳои дунявӣ асос ёфта, қонунҳоеро қабул мекунад, ки ба манфиатҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, новобаста аз эътиқоди динӣ, хизмат расонанд. Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузорӣ, дар фаъолияти худ аз принсипҳои дунявӣ роҳнамоӣ шуда, қонунҳоеро қабул мекунад, ки дар онҳо ҳуқуқҳо ва озодиҳои шаҳрвандон, аз ҷумла озодии виҷдон ва эътиқод, кафолат дода мешаванд.

Принсипи дунявияти мақомоти қонунгузор, яъне Маљлиси Олї дар якчанд самт зоҳир мегардад, аз он љумла якум, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ») дар моддаи 5, қисми 3, муқаррар мекунад, ки иттиҳодияи динӣ дар интихобот ба мақомоти ҳокимияти давлатӣ иштирок наменамояд ва дар фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва ҳаракатҳои сиёсӣ иштирок накарда, ба онҳо кӯмаки моддӣ ва дигар кӯмакҳо намерасонад.

Дуввум, мақомоти қонунгузор дар қабули қонунҳо фақат ба санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ такя мекунад. Ин маънои онро дорад, ки сарчашмаи асосии ҳуқуқ дар давлати дунявӣ Конститутсия ва қонунҳо мебошанд, на китобҳои муқаддас ё таълимоти динӣ. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар моддаи 10 эътибори олии ҳуқуқии худро муқаррар намуда, таъкид мекунад, ки қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд.

Севвум, мақомоти қонунгузор бояд баробарии ҳуқуқии ҳамаи шаҳрвандонро, новобаста аз эътиқоди динӣ, таъмин намояд. Ин принсип дар моддаи 17-и Конститутсия таҷассум ёфтааст, ки тибқи он ҳама дар назди қонун ва суд баробаранд ва давлат ба ҳар кас, қатъи назар аз эътиқоди динӣ, ҳуқуқу озодиҳоро кафолат медиҳад.

Чаҳорум, мақомоти қонунгузор ҳуқуқи шаҳрвандонро ба озодии виҷдон ва эътиқод ҳифз мекунад. Тибқи моддаи 26-и Конститутсияи Тоҷикистон, ҳар кас ҳуқуқ дорад муносибати худро нисбат ба дин мустақилона муайян намояд, алоҳида ва ё якҷоя бо дигарон динеро пайравӣ намояд ва ё пайравӣ накунад, дар маросим ва расму оинҳои динӣ иштирок намояд.

Бо такя ба афкори Паёми Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон санаи 16.12.2025, ки ҳамеша ба таҳаммул, ваҳдат, озодандешӣ ва ҳамзистии осоиштаи давлати дунявї даъват намудааннд, ки хурофот ба омӯзиши заминаҳои маънавӣ ва ахлоқии муқовимат ба ҷаҳолат, ифрот ва барзидди дигар равона шудааст. Пешвои миллат таъкид кардаанд: «Ба хурофот давлат тараққӣ намекунад», зеро миллате, ки таҳаммул дорад, аз хурофот эмин мемонад. Ин сухан хулосаи мантиқии таърихи тамаддун буда, ҳар ҷомеае, ки ақлро қурбонии хурофот кардааст, дар ниҳоят ба бӯҳрони дохилӣ, ақибмондагӣ ва нотавонӣ гирифтор шудааст.

Ин нидо пояи методологии хурофот мебошад, ки бар асоси озодии виҷдон, муҳаббат ва масъулияти шаҳрвандӣ устувор гардидааст. Пешвои миллат таъкид мекунанд, ки: «Вақти баланд бардоштани маърифати миллати тоҷик фаро расидааст».

Ҳарчанд хурофот падидаи умумибашарӣ бошад, шакли зуҳури он ҳамеша таърихӣ, фарҳангӣ ва миллӣ мебошанд. Аз ин рӯ, таҳлили хурофот наметавонад танҳо ба модели умумӣ маҳдуд шавад. Бояд дар заминаи таҷрибаи мушаххаси иҷтимоӣ ва маънавиёти ҷомеа анҷом меёбад.

Дар воқеияти миллӣ хурофот метавонад бо анъана, урф, одат, фаҳмиши нодурусти дин ва боқимондаҳои тафаккури асримиёнагӣ омехта гардад. Дар ин ҷо таҳлил нақши калидӣ дорад, бояд фарқи бунёдиро миёни дин ва хурофот, эътиқод ва тақлид, суннат ва ҷаҳолат муайян созад. Бидуни ин фарқгузории методологӣ, ҳар гуна мубориза бо хурофот метавонад ба худи пояҳои маънавӣ ва фарҳангии ҷомеа латма занад.

Дар илми ҷомеашиносӣ ва ҳуқуқшиносӣ, хурофот боиси сустшавии фарҳанги ҳуқуқӣ, беқадршавии дониш, коҳиши эътимод ба илм ва афзоиши шаклҳои идоракунии шуур мегардад. Давлатдорие, ки дар чунин муҳит шакл мегирад, ба ҷои такя ба қонун ва дониш, ба эҳсосоти оммавӣ, овоза ва тарс вобаста мешавад. Аз ин рӯ, хурофот омили зиддисистемавии рушди иҷтимоӣ мебошад.

Бинобар ин, ташаккули ҷомеаи адолатпарвар ва устувор танҳо дар ҳолате имконпазир аст, ки озодии дунявӣ бо масъулияти виҷдонӣ ҳамоҳанг гардад. Ҷомеае, ки дар он инсон адолатро эҳсос мекунад, масъулиятро мепазирад, ҳуқуқи дигаронро эҳтиром менамояд, метавонад ҷомеаи воқеан маърифатӣ ва пешрафта бошад.

Зоир Ҷурахон Маҷидзода, д.и.ҳ., профессор

Мудири шуъбаи масоили мубрами илми

ҳуқуқи конститутсионии Институти давлат ва ҳуқуқи АМИТ

Имрӯз, 6 июл дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҷлиси Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон»-и Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он натиҷаҳои фаъолияти кумита дар нимсолаи аввали соли 2026 мавриди баррасӣ ва ҷамъбаст қарор гирифтанд.

Маҷлиси тантанавӣ бо садо додани Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз ёфт.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт зимни суханронӣ таъкид намуд, ки Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун неруи пешбари сиёсии кишвар дар татбиқи сиёсати созанда, таҳкими давлатдорӣ, рушди илму маориф ва боло бурдани сатҳи маърифати ҷомеа саҳми назаррас дорад. Қайд гардид, ки Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» неруи бузурги илмии мамлакатро муттаҳид намуда, фаъолияти худро дар асоси Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунгузории амалкунанда, Оиннома ва Барномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, инчунин дастуру ҳидоятҳои Раиси Ҳизб, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба роҳ мондааст.

Дар ҷараёни маҷлис таъкид гардид, ки дар давраи ҳисоботӣ Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» дар ҳамкорӣ бо ташкилотҳои ибтидоии зертобеъ як қатор чорабиниҳои сиёсӣ, маърифатӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиро баргузор намуда, дар татбиқи ҳадафҳои барномавии ҳизб саҳми назаррас гузошт.

Зикр шуд, ки дар доираи сиёсати иҷтимоии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон музди меҳнати кормандони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 20 фоиз зиёд гардида, ҳамзамон аз ҷониби Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» дар арафаи иду ҷашнҳои миллӣ ба зиёда аз 300 нафар кормандону ниёзмандон кумакҳои моддӣ расонида шуданд.

Дар ҳисоботи пешниҳодшуда ҳамчунин ба масъалаи таҳкими сафи ҳизб таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Қайд карда шуд, ки имрӯз Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» 510 нафар аъзо дорад, ки аз онҳо 200 нафарро занон ташкил медиҳанд. Танҳо дар нимсолаи аввали соли ҷорӣ 90 нафар аъзои нав ба сафи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон қабул гардидаанд, ки ин аз болоравии эътимод ба ҳадафҳо ва барномаҳои ҳизб шаҳодат медиҳад.

Ҳамчунин таъкид гардид, ки Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» дар доираи сиёсати иҷтимоӣ ва гендерии Пешвои миллат баҳри баланд бардоштани мақому манзалати занон, ҷалби онҳо ба фаъолияти ҷамъиятӣ ва дастгирии ташаббусҳои созанда тадбирҳои мунтазамро амалӣ намуда, дар ин самт натиҷаҳои назаррас ба даст овардааст.

Дар фарҷоми маҷлис фаъолияти Кумитаи иҷроияи ибтидоии «Хирадмандон» дар нимсолаи аввали соли 2026 қаноатбахш арзёбӣ гардида, барои иҷрои вазифаҳои минбаъда ва татбиқи ҳадафҳои барномавии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон вазифаҳои мушаххас муайян карда шуданд. Ҳамзамон як зумра аз аъзоёни фаъоли ҳизб бо сипоснома ва ифтихорномаҳо қадрдонӣ гардонида шуданд.

Имрӯз, 6 июл дар толори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо мақсади иҷрои дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба таҳкими заминаи моддиву техникии муассисаҳои илмӣ, таъсиси озмоишгоҳҳои нави муосир ва фароҳам овардани шароити боз ҳам мусоид барои фаъолияти олимону муҳаққиқон машварати корӣ баргузор гардид.

Дар кори машварат роҳбарият, масъулини муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, масъулони воҳидҳои сохторӣ ва дигар шахсони масъул иштирок намуда, масъалаҳои марбут ба рушди инфрасохтори илмӣ, муҷаҳҳазсозии озмоишгоҳҳо бо таҷҳизоти муосир, истифодаи самараноки имкониятҳои мавҷуда ва татбиқи технологияҳои навинро мавриди баррасӣ қарор доданд.

Дар оғози машварат президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт таъкид намуд, ки таҳти сиёсати дурбинона ва дастгириҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои рушди илми ватанӣ ва таҳкими иқтидори илмии кишвар тадбирҳои муассир амалӣ гардида, барои фаъолияти босамари олимону муҳаққиқон шароити мусоид фароҳам оварда шудааст. Қайд гардид, ки маҳз таваҷҷуҳи пайвастаи роҳбарияти кишвар имкон дод, ки солҳои охир дар назди муассисаҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон озмоишгоҳҳои нави муосир таъсис ёфта, онҳо бо таҷҳизоти ҷавобгӯ ба талаботи стандартҳои байналмилалӣ таъмин гарданд.

Таъкид гардид, ки таҳкими заминаи моддиву техникии муассисаҳои илмӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ дар соҳаи илм ба шумор рафта, барои баланд бардоштани сифати таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ, рушди фаъолияти инноватсионӣ, татбиқи дастовардҳои илмӣ дар истеҳсолот ва омода намудани мутахассисони баландихтисос нақши калидӣ дорад.

Дар идомаи машварат масъалаҳои вобаста ба таъсиси озмоишгоҳҳои нави илмӣ, таҷдиду навсозии озмоишгоҳҳои амалкунанда, таъмини онҳо бо таҷҳизоти муосири илмӣ, истифодаи мақсаднок ва самараноки таҷҳизоти мавҷуда, омода намудани мутахассисони соҳавӣ барои кор бо дастгоҳҳои нав, инчунин ҷалби сармоя ва густариши ҳамкориҳои илмӣ бо муассисаҳои ватанию хориҷӣ мавриди муҳокимаи ҳамаҷониба қарор гирифтанд.

Ҳамчунин, ба роҳбарони муассисаҳои илмӣ ҷиҳати омӯзиши мунтазами талаботи замон, пешниҳоди лоиҳаҳои нав барои таъсиси озмоишгоҳҳои муосир, истифодаи оқилонаи захираҳои мавҷуда ва вусъат бахшидани корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ дар самтҳои афзалиятноки рушди кишвар дастуру супоришҳои мушаххас дода шуданд.

Дар анҷоми машварат таъкид гардид, ки таҳкими минбаъдаи заминаи моддиву техникии муассисаҳои илмӣ, таъсиси озмоишгоҳҳои ҷавобгӯ ба талаботи ҷаҳони муосир ва муҳайё намудани шароити арзандаи фаъолияти олимону муҳаққиқон яке аз вазифаҳои муҳими Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ҳисоб рафта, татбиқи пайгиронаи ин тадбирҳо барои баланд бардоштани рақобатпазирии илми тоҷик, рушди технологияҳои инноватсионӣ ва саҳмгузории муассисаҳои илмӣ дар пешрафти иҷтимоию иқтисодии мамлакат мусоидат хоҳад кард.

Санаи 6-уми июли соли 2026 ходими пешбари илмии шуъбаи илмҳои ҳуқуқи байналмилалии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ Ҷабборов Фарҳод дар пахши мустақими Радиои Тоҷикистон таҳти мавҷи 107,4 дар бораи Қатъномаи МУ СММ "Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда", солҳои 2027-2036 суханронӣ намуд