(Дар ҳошияи суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №105-уми шаҳри Душанбе, 31.08.2026)

Дар давраи солҳои 2024-2026 тамоюли ҷаҳонӣ ба сӯи маҳдуд кардани дастрасии ноболиғон ба шабакаҳои иҷтимоӣ ва телефонҳои мобилӣ вусъат ёфт. Ин амалҳо на танҳо ба хотири бехатарии равонии кӯдакон, балки ба хотири мубориза бо кибербуллинг (таъқиби интернетӣ), вобастагии рақамӣ ва паст шудани сифати таҳсил андешида мешаванд. Таҳлили қонунгузории кишварҳои пешрафта нишон медиҳад, ки танзими давлатӣ дар ин соҳа аз тавсияҳои умумӣ ба манъҳои қатъии ҳуқуқӣ мегузарад.

Дар суханронии худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №105-уми шаҳри Душанбе (31.08.2026) зарурати ташаккули фарҳанги дурусти иттилоотӣ ва ҳифзи кӯдакону наврасонро аз хатарҳои рақамӣ таъкид намуд. Аз ҷумла такид намуданд, ки: “Мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки солҳои охир истифодаи беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ дар байни хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ нигаронкунанда гардидааст.

Коршиносону таҳлилгарони мустақили созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ низ дар гузоришҳои худ борҳо таъкид намудаанд, ки телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ диққати хонандагонро парешон карда, ба таҳсили онҳо халал мерасонанд. Аллакай, як қатор давлатҳои мутараққӣ истифодаи телефонҳоро барои хонандагони синни то 16-сола дар шаклҳои гуногун манъ кардаанд. Бояд гуфт, ки ҳама гуна иттилоот хусусияти синнусолӣ дорад. Вале дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин меъёр умуман риоя намегардад ва бо ҳамин сабаб қисми зиёди кӯдакону наврасон, аллакай, таҳти таъсири манфии чунин иттилоот қарор гирифтаанд. Истифодаи бемеъёру беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба солимии равонӣ, хоб, нутқ, ҳофиза, қобилияти азхудкунии саводу дониш, фаъолият ва рушди ҷисмонии онҳо зарари ҷиддӣ расонида шудааст. Хонандагон ба ҷои он, ки китоб хонанд, малакаҳои худро ташаккул диҳанд ё ба варзиш машғул шаванд, соатҳои зиёдро дар фазои маҷозии шабакаҳои иҷтимоӣ сарф менамоянд. Фаромӯш набояд кард, ки кӯдакону наврасон ояндаи миллатанд ва мо наметавонем, ки нисбат ба масъалаи солимии онҳо, яъне ояндаи миллат бетараф бошем. Бо дарназардошти ин, ба Вазорати маориф ва илм, Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамӣ, Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ супориш дода мешавад, ки дар муддати се моҳ масъалаи мазкурро ҳаматарафа таҳлилу баррасӣ карда, вобаста ба роҳҳои ҳалли он ба Ҳукумати мамлакат пешниҳод манзур намоянд”.

Тамоюлҳои асосии қонунгузории ҷаҳон дар соҳаи маҳдудсозии рақамӣ барои ноболиғон ба чунин моделҳо асос ёфтааст:

1. Модели "Ҷавобгарии платформаҳо" (Австралия). Австралия намунаи ҷолиби гузариш аз тавсияҳои нарм ба манъҳои қатъии ҳуқуқӣ мебошад. Қонуни тағйирот оид ба амнияти интернетӣ (синни ҳадди ақали шабакаҳои иҷтимоӣ) соли 2024 дар моҳи ноябри соли 2024 қабул шуд ва барои шахсони то 16-сола истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро (TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat, Reddit ва дигарон) комилан манъ кард. Махсусияти ин қонун дар он аст, ки платформаҳо вазифадоранд, ки синну соли корбаронро тавассути технологияҳои биометрӣ ё ҳуҷҷатгузорӣ санҷанд (истифодаи FaceCheck, Microsoft Azure Face API, Yoti ва дигар системаҳо). Барои риоя накардан то 50 миллион доллари австралиягӣ (тақрибан 32 миллион доллари ИМА) ҷарима пешбинӣ шудааст. Масъулият ба дӯши платформаҳо гузошта шудааст, на волидайн. Платформаҳо дар сурати набудани механизми муассир барои муайян кардани синну сол ҷавобгар мебошанд. Барои платформаҳои таълимӣ, тандурустӣ ва хизматрасонии ҳукуматӣ истисноҳо пешбинӣ шудаанд. Ба платформаҳо 6 моҳ (то майи 2025) барои татбиқи технологияҳои зарурӣ ва 12 моҳ (то ноябри 2025) барои пурра амалӣ намудани қонун муҳлат дода шуд. Ин қонун бо вокуниши гуногуни ҷомеа рӯбарӯ шуд. Баъзе коршиносон онро "бесамар" меноманд, зеро наврасон метавонанд тавассути VPN ё дигар воситаҳо маҳдудиятҳоро рафъ кунанд, аммо дигарон онро як "инқилоб дар ҳифзи кӯдакон" мешуморанд.

2. Модели "Танзими синни ҳадди ақали розигӣ " (Иттиҳоди Аврупо). Иттиҳоди Аврупо дар доираи Стратегияи Аврупо «Бехтарин интернет барои кӯдакон» (BIK+) барои солҳои 2022-2027 ва Қоидаҳои нави умумии Аврупо оид ба ҳифзи маълумоти шахсӣ таҷрибаи нави танзимро пешниҳод мекунад. Хусусиятҳои асосии ин модели танзим дар он аст, ки дар сатҳи ИА синни ҳадди ақал барои коркарди маълумоти шахсӣ (GDPR) 16-солагӣ муқаррар шудааст, аммо кишварҳои узв метавонанд онро то 13-солагӣ паст кунанд. Масалан дар Фаронса Қонун аз 21 майи соли 2024, № 2024-449 “Оид ба таъмини амният ва танзими фазои рақамӣ” синни 15-солагӣ барои бақайдгирии мустақилона дар шабакаҳои иҷтимоӣ муқаррар менамояд. Волидайн бояд барои кӯдакони то 15-сола розигии хаттӣ диҳанд. Истифодаи телефон дар мактабҳои ибтидоӣ ва миёна комилан манъ аст (ин манъ ҳанӯз соли 2018 қабул шуда, ҳоло пурра татбиқ мешавад). Барои риоя накардани қонун ҷарима то 1% аз гардиши солонаи ширкат (ба монанди Қоидаи умумии ҳифзи маълумот) пешбинӣ шудааст. Дар Олмон синни 16-солагӣ барои бақайдгирӣ муқаррар шуда, аммо дар сатҳи федералӣ қонун вуҷуд надорад. Иёлотҳо (Бавария, Ҳессен) қонунҳои маҳаллӣ оид ба манъи телефон дар мактаб то синфи 10 қабул кардаанд. Истифодаи телефон дар синфхонаҳо аз соли 2025 дар бисёр иёлотҳо манъ аст. Дар Италия синни 15-солагӣ муқаррар гардида, волидайн метавонанд барои кӯдакони то 15-сола розигии электронӣ диҳанд. Нидерландия синни 16-солагиро дарҷ намуда, истифодаи телефон дар мактаб аз соли 2024 манъ аст. Ин модел ба платформаҳо уҳдадорӣ мегузорад, ки механизмҳои санҷиши синну солро таҳия кунанд, аммо ба платформаҳо имкон медиҳад, ки ба талаботи гуногуни кишварҳо мутобиқ шаванд.

3. Модели "Назорати техникӣ ва маҳдудсозии вақт" (Осиё). Давлати Чин ва Кореяи Ҷанубӣ намунаи беҳтарини модели назорати техникӣ ва маҳдудсозии вақт мебошанд. Дар Чин Қонуни "Ҳифзи ноболиғон дар фазои интернет" (2024) амал мекунад, ки ҳатмияти насби "Реҷаи кӯдакона" дар ҳамаи смартфонҳои нав ро муқаррар кардааст. Ин реҷа махсусияташ дар он аст, ки вақти истифодаро барои кӯдакони то 16-сола то 2 соат дар як рӯз маҳдуд намуда, дастрасӣ ба мундариҷаи зарароварро (зӯроварӣ, қимор, маводди экстремистӣ) маҳдуд карда, реҷаи "хоб"-ро аз соати 22:00 то 06:00 фаъол менамояд. Аз 1 январи 2026 истеҳсоли телефонҳои бе функсияи назорати волидайн дар Чин комилан манъ аст. Ин талабот ба ҳамаи истеҳсолкунандагон, аз ҷумла Apple ва Samsung, татбиқ мешавад. Платформаҳои бозӣ аз соати 22:00 то 06:00 дастрасиро барои ноболиғон қатъ мекунанд, ки он тавасути "Низоми миллии мубориза бо вобастагии бозиҳои интернетӣ” (National Online Game Anti-Addiction System) амалӣ карда мешавад. Дар Кореяи Ҷанубӣ Қонуни “Маҳдудсозии вақти бозиҳои шабона”, 2025 платформаҳои бозиро аз соати 00:00 то 06:00 барои ноболиғон ҷиҳати дастрасӣ маҳдуд мекунад. Дар бисёр мактабҳо таҷҳизоти пасткунандаи сигнал истифода мешавад, ки сигнали интернети мобилиро дар вақти дарс хомӯш мекунад. Барои бақайдгирӣ дар бозиҳои онлайн истифодаи рақами "I-PIN" (системаи миллии тасдиқи ҳувият) ҳатмӣ аст.

4. Модели "Манъи телефон дар мактаб" (Вазъи ҷаҳонӣ). Дар сатҳи ҷаҳон ғайр аз моделҳои асосии танзим, ки дар Австралия, Иттиҳоди Аврупо ва кишварҳои Осиё амал мекунанд, бисёр давлатҳо сиёсати манъи истифодаи телефони мобилиро дар мактабҳо ҷорӣ кардаанд, ки ин нишондиҳандаи эътирофи умумии таъсири манфии дастгоҳҳои мобилӣ ба раванди таълим ва саломатии равонӣ мебошад. Аз ин миён, Британия соли 2023 дастури расмии манъи телефонро дар мактабҳои инглисӣ нашр кард, ки тибқи он мактабҳо метавонанд бо қабули оинномаҳои дохилӣ истифодаи телефонҳоро пурра маҳдуд созанд. Фаронса, ки яке аз пешқадамтарин кишварҳо дар ин самт мебошад, манъи истифодаи телефонро дар мактабҳои ибтидоӣ ва миёна (барои хонандагони то 15-сола) аз соли 2018 ҷорӣ намуда, ин сиёсатро то ҳол тақвият додааст. Италия низ аз соли 2024 ба ин сиёсат ҳамроҳ шуда, истифодаи телефонро дар мактабҳои ибтидоӣ ва миёна манъ кардааст. Дар фазои пасошӯравӣ, Русия бо қабули Қонуни федералии «Дар бораи ворид намудани тағйирот ба Қонуни Федератсияи Русия "Дар бораи маориф"» аз 19 декабри соли 2023, № 618-ФЗ, ки аз 1 январи соли 2024 ба амал омадааст, истифодаи телефони мобилиро дар вақти дарс ба таври қатъӣ манъ карда, танҳо барои ҳолатҳои фавқулодда истисноҳо пешбинӣ намудааст. Қазоқистон низ бо Фармони Вазорати маориф аз соли 2025 манъи истифодаи телефонро дар вақти дарс ҷорӣ кардааст. Туркия низ дар ин қатор қарор дошта, аз соли 2024 истифодаи телефонро дар мактабҳои миёна ва олӣ маҳдуд сохта, дар мактабҳои ибтидоӣ онро ба таври комил манъ кардааст. Ин тамоюли васеи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки кишварҳо, новобаста аз мавқеи ҷуғрофӣ ва сатҳи рушд, ба хулосаи ягона омадаанд, ки маҳдудсозии истифодаи телефон дар муассисаҳои таълимӣ на танҳо ба беҳтар шудани сифати таҳсил ва зиёд шудани диққати хонандагон, балки ба пешгирии падидаҳои манфии иҷтимоӣ, аз қабили кибербуллинг ва вобастагии рақамӣ низ мусоидат мекунад.

5. Модели "Маҳдудияти дастрасӣ ба мундариҷа" (Шарқи Наздик ва Осиё). Дар кишварҳои Шарқи Наздик ва Осиё таваҷҷуҳ бештар ба маҳдуд кардани дастрасӣ ба мундариҷаи зараровар равона шудааст:

- Арабистони Саудӣ. Платформаҳои иҷтимоӣ (TikTok, Instagram) вазифадоранд, ки мундариҷаро барои кӯдакони то 15-сола филтр кунанд. Барои риоя накардан ҷаримаи то 10 миллион риёл пешбинӣ шудааст.

- Имороти Муттаҳидаи Арабӣ. Қонуни нави "Ҳифзи кӯдакон дар интернет" (2025) санҷиши синну солро барои ҳамаи платформаҳо ҳатмӣ кард. Платформаҳое, ки қонунро риоя намекунанд, дар қаламрави ИМА манъ карда мешаванд.

- Ҷопон. Қонуни "Ҳифзи ҷавонон аз мундариҷаи зараровар" (тағийроти соли 2025) ҷудонамоии ҳатмии мундариҷаро барои ҳамаи дастгоҳҳои мобилии кӯдакон (то 18-сола) пешбинӣ мекунад. Волидайн метавонанд филтрҳоро мустақилона тартиб диҳанд.

Барои тасдиқи зарурати чунин маҳдудиятҳо ба андешаи мо таҳлили оморҳои зерин аҳамияти муҳим доранд:

А) Тадқиқоти ЮНИСЕФ дар соли 2025 нишон дод, ки 67% кӯдакони то 16-сола дар кишварҳои рушдёфта дар тӯли 6 моҳ ҳадди ақал як маротиба бо кибербуллинг рӯбарӯ шудаанд. Дар Австралия ин нишондиҳанда 52% -ро ташкил медиҳад, ки нишон медиҳад, ки манъ метавонад самаранок бошад.

Б) Тадқиқоти Институти тадқиқотии Пью дар соли 2024 муайян намуд, ки 78% волидайни дар ИМА, Британия ва Австралия розианд, ки ҳукумат бояд дастрасии ноболиғонро ба шабакаҳои иҷтимоӣ маҳдуд кунад. Ин нишондиҳанда нисбат ба соли 2020 15% афзоиш ёфтааст.

В) Тадқиқоти Донишгоҳи Оксфорд дар соли 2025 нишон дод, ки истифодаи аз 2 соат бештари шабакаҳои иҷтимоӣ дар як рӯз барои наврасони 12-16-сола ба чунин ҳолатҳо оварда мерасонад: эҳтимоли пайдо шудани афсурдагӣ 41% зиёд мешавад; сифати хоб 35% паст мешавад; фаъолияти ҷисмонӣ 28% кам мешавад; сатҳи таҳсил 22% паст мешавад.

Г) Гузориши сармоягузории бозгашти иҷтимоӣ (SROI) дар соли 2025 муайян намуд, ки ҳар 1 долларе, ки давлат ба манъи дастрасӣ ба шабакаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакон сарф мекунад, то 7.3 доллар дар оянда барои табобати бемориҳои равонии кӯдакон ва кибербуллинг сарфа мекунад.

Ба ғайр аз қонунгузорӣ, технология низ дар ин самт тағйир меёбад:

- Ширкатҳо (Yoti, Trulioo, FaceCheck) технологияҳои пешрафтаи муайян кардани синну солро тавассути таҳлили чеҳра (бо дақиқии то 98% барои синни 13-18) пешниҳод мекунанд. Ин метавонад санҷиши синну солро самараноктар кунад.

- Дар Эстония ва Сингапур системаи миллии ҳувияти рақамӣ (e-ID) барои санҷиши синну сол ҳангоми бақайдгирӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ истифода мешавад.

- Бисёр кишварҳо (Австралия, ИА, Сингапур) нақша доранд, ки санҷиши синну солро тавассути системаҳои миллии ID ба роҳ монанд, ки онро метавон барои платформаҳо ҳатмӣ гардонд.

Тамоюлҳои солҳои 2024-2026 нишон медиҳанд, ки ҷаҳон аз "танзими нарм" (тавсияҳо, тарғибот) ба "манъҳои қатъӣ" ва "ҷавобгарии платформаҳо" гузашта истодааст. Австралия модели сахттаринро бо манъи куллӣ ва масъулияти платформаҳо пешниҳод мекунад. Иттиҳоди Аврупо модели мутавозинтарро интихоб карда, ба "синни ҳадди ақали розигӣ" ва талабот ба ширкатҳо таваҷҷуҳ дорад. Чин ва Корея ба назорати техникӣ ва маҳдудсозии вақт такя мекунанд.

Ин равандҳо барои Тоҷикистон аҳамияти калон доранд, зеро онҳо нишон медиҳанд, ки танзими фазои рақамӣ на танҳо масъалаи бехатарии кӯдакон, балки унсури муҳими ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва амнияти иттилоотӣ мебошад. Тоҷикистон бояд бо истифода аз таҷрибаи Австралия (масъулияти платформаҳо), ИА (синни рақамӣ) ва Чин (назорати техникӣ) модели худро таҳия кунад, ки ба шароити миллии кишвар мувофиқ бошад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамчун давлати ҳуқуқбунёд, дар соҳаи танзими иттилоот ва ҳифзи кӯдакон заминаи муайяни қонунгузориро дорост. Таҳлили қонунҳои амалкунанда нишон медиҳад, ки Тоҷикистон дар масоили манъи истифодаи телефонҳои мобилӣ дар муассисаҳои таълимӣ яке аз пешқадамтарин кишварҳо мебошад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» заминаи ҳуқуқии асосии соҳаи маорифро муайян мекунад. Дар қисми 10, моддаи 25 истифодаи телефони мобилӣ дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумӣ, ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ аз ҷониби хонандагон, инчунин дар муассисаҳои олӣ аз ҷониби донишҷӯён, аспирантон, докторантон ва омӯзгорон дар раванди таълим манъ карда шудааст. Ин манъкунӣ дар сатҳи қонунгузорӣ муқаррар шудааст, на дар сатҳи оинномаҳои дохилӣ. Боиси таъкид аст, ки манъи телефони мобилӣ дар мактабҳо ҳанӯз аз соли 2009 ба таври расмӣ дар сатҳи қонунгузории маориф ҷорӣ гардида буд. Дар моддаи 46 Қонун уҳдадориҳои падару модар дар таълими кӯдак, аз ҷумла таъмини гирифтани таҳсилот, риояи санадҳои дохилии мактаб ва мусоидат ба омӯзиши забони давлатӣ муқаррар шудааст. Моддаи 51 уҳдадориҳои омӯзгоронро дар раванди таълиму тарбия, аз ҷумла масъулият дар таъмини бехатарии ҳаёт ва саломатии таълимгирандагон, муайян мекунад.

Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак» аз 20 июни соли 2024 масъулиятро на танҳо ба волидайн маҳдуд менамояд, балки ба муассисаи таълимӣ ва омӯзгор низ татбиқ мекунад. Ин қонун дар моддаи 16 ва 20 муқаррароти муҳим барои танзими фазои рақамиро дарҷ намудааст:

- падару модар вазифадоранд, ки фарҳанги истифодаи телефони мобилиро омӯзонанд ва ҷиҳати дар вақти дарс истифода набурдани он чораандешӣ намоянд.

- падару модар вазифадоранд, ки истифодаи мақсадноки интернет-ро аз ҷониби кӯдак назорат намоянд.

- манъи дастрасии кӯдак ба маводди террористӣ, экстремистӣ, порнографӣ ва зӯроварӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва дигар воситаҳои алоқа муқаррар шудааст.

- омӯзгор вазифадор аст, ки фарҳанги истифодаи телефони мобилиро омӯзонад ва ҷиҳати дар вақти дарс истифода набурдани он чораандешӣ намояд.

Таҳлил нишон медиҳад, ки гарчанде Тоҷикистон дар масоили манъи телефон дар мактаб таҷрибаи пешрафта дорад, дар соҳаи ҳифзи ноболиғон дар фазои интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ нуқсони ҳуқуқӣ вуҷуд дорад:

а). Муқаррар нашудани "синни рақамӣ". Дар қонунгузории миллӣ ҳеҷ гуна меъёри мушаххаси синнусолӣ барои бақайдгирии мустақилона дар шабакаҳои иҷтимоӣ вуҷуд надорад.

б). Масъулият нисбат ба платформаҳои хориҷӣ. Тоҷикистон бо мушкили ҳуқуқӣ дар муқобили платформаҳои хориҷӣ (Meta, TikTok) рӯбарӯ аст, зеро онҳо дар қаламрави кишвар намояндагии ҳуқуқӣ надоранд.

Бо назардошти таҳлили таҷрибаи қонунгузории давлатҳои хориҷӣ ва иҷрои дастуру супоришҳои Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати зарурати бартараф кардани нуқсонҳои ҳуқуқӣ дар доираи мавзӯи баррасишаванда мо чунин тавссияҳоро барои такмили қонунгузории миллӣ дар самтҳои зерин пешниҳод менамоем:

1. Қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи амнияти рақамии ноболиғон» барои танзими тамоми муносибатҳои марбут ба ҳифзи ноболиғон дар фазои рақамӣ зарур аст, ки дар он бояд чун муқаррарот пешбинӣ шаванд:

- муайян намудани "синни мустақили рақамӣ". Ба монанди Австралия ва кишварҳои ИА муайян кардани синни ҳадди ақал (масалан, 14 ё 15-солагӣ) барои бақайдгирии мустақилона дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва истифодаи бе назорати волидайн аз платформаҳои мубодилаи афкор.

- муқаррар намудани масъулияти платформаҳо ва провайдерон. Ҷорӣ намудани механизмҳое, ки платформаҳоро уҳдадор мекунанд, ки дастрасии ноболиғонро маҳдуд кунанд. Ин метавонад тавассути ҳамгироӣ бо системаи "ID-и миллӣ" ё дигар воситаҳои тасдиқи ҳувият дар доираи рушди иқтисоди рақамӣ ва ҳукумати электронӣ амалӣ карда шавад.

- талабот ба дастгоҳҳои мобилӣ. Ба монанди Чин ворид намудани талаботи ҳатмӣ ба истеҳсолкунандагон ва воридкунандагони смартфонҳо оид ба насби барномаҳои "Назорати волидайн" бо интерфейси забони тоҷикӣ ва имконияти фаъолсозии "Реҷаи кӯдакона".

2. Ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак» чунин иловаҳо ворид карда шавад:

- ворид намудани мафҳуми "синни рақамӣ" ва мушаххас намудани уҳдадориҳои волидайн ва омӯзгорон дар назорати фазои рақамӣ, аз ҷумла уҳдадории насби барномаҳои "Назорати волидайн" (зербанди 20, моддаи 16).

3. Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» бо мақсади мувофиқат ба талаботи нав дар моддаи 25 илова намудани қисми 12, ки мактабҳоро ба таъмини амнияти рақамии хонандагон, аз ҷумла таълими фарҳанги истифодаи интернетӣ уҳдадор менамояд.

Таҳлил нишон медиҳад, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар масоили манъи истифодаи телефонҳо дар муассисаҳои таълимӣ таҷрибаи пешқадам дорад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак" (2024) ба танзими назорати интернет ва фарҳанги истифодаи телефон аз ҷониби волидайн ва омӯзгорон таваҷҷуҳ зоҳир намудааст. Аммо, дар шароити таҳдидҳои нави рақамӣ ва равандҳои ҷаҳонии гузариш ба танзими сахттари ҳуқуқӣ, ба такмили ҷиддии қонунгузорӣ, хусусан дар масоили муқаррар намудани "синни рақамӣ" ва муайян намудани масъулияти платформаҳои хориҷӣ эҳтиёфпайдо шудааст. Қабули санади махсус дар бораи амнияти рақамии ноболиғон ба ташаккули низоми ягонаи ҳифзи кӯдакон дар фазои рақамӣ мусоидат намуда, ба рушди устувори ҷомеа дар асри рақамӣ мусоидат хоҳад кард.

САНГИНЗОДА ДОНИЁР ШОМАҲМАД — муовини директори Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон оид ба корҳои илмӣ ва таълимӣ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор