“Истиқлолияти давлатӣ ва озодӣ барои мо неъматҳои муқаддастарин ва бузургтарин мебошанд, ки тамоми дастовардҳои мо аз онҳо вобастаанд”

Эмомалӣ Раҳмон

Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат неъмати бебаҳо, рамзи ҳастӣ ва пояи рушди устувор ба шумор меравад. Барои халқи тоҷик, ки дорои таърихи бостонӣ ва фарҳанги ғанӣ мебошад, истиқлолият на танҳо як ҳодисаи сиёсӣ, балки эҳёи давлатдории миллӣ, эъмори иродаи миллӣ ва таҷдиди худшиносии таърихӣ маҳсуб мешавад.

Дар охири солҳои 80-уми асри XX, дар заминаи демократикунонии низоми шуравӣ, равандҳои сиёсӣ дар собиқ Иттиҳоди Шуравӣ авҷ гирифтанд. Ин равандҳо боиси эълони истиқлолияти як қатор ҷумҳуриҳо гардиданд. 9-уми сентябри соли 1991 Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Қарор ва Изҳороти “Дар бораи истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон” қабул намуд. Ин санад оғози марҳилаи нав дар таърихи сиёсию ҳуқуқии тоҷикон гардид. Аммо, бо сабаби мураккабии вазъи дохилӣ ва муташанниҷ гардидани муносибатҳои байни гурӯҳҳои гуногуни сиёсӣ ва иҷтимоӣ, соли 1992 дар кишвар ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ оғоз ёфт, ки ба иқтисодиёти миллӣ хисороти ҷиддӣ расонид ва раванди давлатсозиро боздошт.

Дар чунин шароити буҳронӣ, дар асоси қарори ҳалкунандаи Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шӯрои Олӣ интихоб гардид. Бо саъю талоши бевоситаи ӯ, дар муддати кӯтоҳ сӯхтор қатъ гардид, парокандагии мардум бар пояи ангезаҳои миллӣ ва нажодӣ хотима дода шуд, гурезагон ба ватан баргаштанд, ҳокимияти конститутсионӣ барқарор ва тамомияти арзии кишвар ҳифз гардид. Идеяи сулҳ ва ризоияти миллӣ, ки аз ҷониби Пешвои миллат пешниҳод шуд, аз ҷониби тамоми миллату халқиятҳои сокини Тоҷикистон дастгирии васеъ пайдо намуд.

Бо назардошти зарурати пойдории ҳуқуқии низоми нави давлатӣ, 6-уми ноябри соли 1994 дар мамлакат раъйпурсии умумихалқӣ доир ба қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар Конститутсияи нав бори нахуст Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ муаррифӣ шуд ва рамзҳои давлатӣ муайян карда шуданд. Ҳамчунин, 27 июни соли 1997 бо дастгирии созмонҳои байналмилалӣ ва кишварҳои кафил, Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид, ки марҳалаи нави сулҳсозӣ ва консенсуси сиёсиро ифтитоҳ намуд.

Тазаккур додан ба маврид аст, ки Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олӣ дар таърихи муосири Тоҷикистон нақши бунёдӣ дорад, зеро он раҳбари стратегиеро интихоб кард, ки тавонист миллатро аз парокандагӣ ба сулҳу ягонагӣ, ва аз буҳрон ба созандагиву пешрафт раҳнамоӣ кунад.

Дастовардҳои марбут ба ташаккули давлатдории миллӣ, эҳёи сиёсати мустақил, таъмини сулҳу субот ва баланд бардоштани нуфузи байналмилалии Тоҷикистон бевосита бо фаъолияти бисёрҷанбаи Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иртибот доранд. Бо шарофати ин раҳбарии хирадмандона, Ҷумҳурии Тоҷикистон имрӯз ҳамчун субъекти баробарҳуқуқи муносибатҳои байналмилалӣ шинохта шуда, дар ҳалли масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ фаъолона иштирок мекунад.

Тоҷикистон дар давраи истиқлолият сиёсати мустақили дохиливу хориҷиро пеш мебарад ва манфиатҳои миллии худро дар сатҳи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ ҳимоя мекунад. Дар ин давра шумораи аҳолӣ аз 5,3 миллион нафар (бо назардошти омори солҳои аввали истиқлол) то ба имрӯз ба беш аз 10 миллион нафар расидааст. Сатҳу сифати зиндагӣ, инфрасохтор, шаҳрсозӣ ва дастрасӣ ба хизматрасониҳои тиббию маориф ба таври назаррас беҳтар шудааст. Ҳамзамон, дар кишвар “Солҳои рушди саноат, ҳукумати электронӣ, рақамикунонии иқтисодиёт ва инноватсия” идома дошта, ба самтҳои илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ таваҷҷуҳи хосса зоҳир мегардад.

Дар соҳаи ҳифзи ҳуқуқ ва таҳкими қонунӣ, таҳти роҳбарии бевоситаи Пешвои миллат ислоҳоти ҷиддӣ амалӣ гардидааст. Аз ҷумла, 30-уми августи соли 2017 дар шаҳри Душанбе бинои нави Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ ёфт, ки дар Осиёи Марказӣ беназир буда, барои тайёр кардани кадрҳои баландихтисоси милитсия мусоидат менамояд.

Ҳарчанд номбар кардани ҳамаи дастовардҳои 35 соли истиқлолият дар доираи ин мақола имконнопазир аст, аммо метавон калидии муҳимтарин онҳоро чунин муайян кард:

1. Ташаккули давлатдории миллӣ. Дар заминаи истиқлолият, миллати тоҷик ба соҳибихтиёрии комил ва низоми миллии ҳуқуқию иҷтимоӣ даст ёфт. Ин дастовард пояи ҳама гуна пешрафтҳои минбаъда мебошад.

2. Ваҳдати миллӣ ва сулҳу суботи ҷомеа. Раванди соҳибистиқлолӣ бо душвориҳо ва қурбониҳо ҳамроҳ буд, аммо фарҳанги сулҳпарварӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва фаромӯш кардани гузашта ба хотири ояндаи беҳтар пирӯз шуданд. Ваҳдати миллӣ заминаи пешрафти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар гардид.

3. Эҳё ва ҳифзи забон, таърих ва фарҳанги миллӣ. Бо истиқлол, забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ мақоми пурраи ҳуқуқӣ пайдо кард ва сиёсати давлатӣ дар самти ҳифз, рушд ва тозагии он равона гардид. Ҳифзи мероси фарҳангӣ ва таърихӣ ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати миллӣ табдил ёфт.

4. Рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ. Истиқлолият барои амалисозии се ҳадафи стратегӣ – “раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ”, “таъмини амнияти озуқаворӣ” ва “ноил шудан ба истиқлолияти энергетикӣ” замина фароҳам овард. Инчунин, бунёди корхонаҳои нав дар минтақаҳо, фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ ва дастгирии соҳибкорӣ ба рушди устувор мусоидат мекунанд.

5. Қабули қонунҳои миллии иҷтимоӣ ва маънавӣ. Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи танзими ҷашну маросим” ва “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак” аз ҷумлаи дастовардҳои муҳими ҳуқуқӣ мебошанд, ки ба беҳбуди муҳити иҷтимоӣ, аз байн бурдани хурофот, тақвияти оила ва масъулияти волидон дар тарбияи насли наврас равона шудаанд.

6. Сиёсати хориҷии муваффақ ва ҳамкории байналмилалӣ. Тоҷикистон дар давраи истиқлолият сиёсати “дарҳои кушод”-ро пеш гирифт ва бо беш аз 100 давлати ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуд. Имрӯз кишвар аъзои бонуфузи СММ, САҲА, Созмони Ҳамкории Исломӣ, ЭКО, Созмони Паймони Амнияти Дастаҷамъӣ, ИДМ, Созмони Ҳамкории Шанхай ва дигар сохторҳои минтақавию ҷаҳонӣ мебошад.

7. Рушди соҳаи маориф. Бунёд ва азнавсозии муассисаҳои таълимӣ дар саросари кишвар, ба талаботи замона ҷавобгӯй гардонидани раванди таълим, ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотӣ ва тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи миллӣ ва арзишҳои умумибашарӣ аз ҷумлаи дастовардҳои муҳим мебошанд.

8. Таъмини озодии виҷдон. Мутобиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 26) ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ, озодии виҷдон ва муносибат ба дин кафолат дода шудааст. Давлат ҳамчун давлати дунявӣ аз ташкилотҳои динӣ ҷудо буда, ҳуқуқи шаҳрвандонро ба пайравӣ ё напайравии дин ба расмият мешиносад.

9. Сиёсати ҷавонпарварӣ. Ҷавонон ҳамчун ояндаи миллат дар маркази таваҷҷуҳи давлат қарор доранд. Қабули барномаҳои махсуси давлатӣ ва эълони Соли ҷавонон (2017) далели ин таваҷҷуҳ мебошад.

Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, ҷомеа бо вазифаҳои муҳим рӯ ба рӯ аст: таъмини рушди устувор, баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум, мубориза бо хатарҳои муосир, такмили низоми ҳуқуқӣ, таҳкими ҳифзи ҳуқуқи инсон ва тарбияи насли солим. Ҳалли ин вазифаҳо талаби ҳамкории ҳамаи сохторҳои давлатӣ ва шаҳрвандонро дорад.

Чуноне Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид кардаанд: «Ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд худро масъули тақдири Ватан донад». Аз ин рӯ, таҷлили 35-солагии истиқлолияти давлатӣ фурсатест барои баррасии гузашта, андешидани ибратҳои таърихӣ ва тарҳрезии нақшаҳои нави созанда барои оянда.

Хулоса, истиқлолияти давлатӣ барои халқи тоҷик роҳи дароз ва пурмашаққатро тай кардааст. Ин орзуи ҳазорсолаи ниёгон буд, ки тавассути сабру истодагарӣ, саҳми хирадмандонаи роҳбарияти давлат ва иродаи умумии миллат амалӣ шуд. Имрӯз истиқлолият сарчашмаи ҳамаи пешрафтҳо ва пояи истиқлоли давлат аст. Ҳифзу таҳкими он вазифаи муқаддаси ҳар шаҳрванд буда, ободиву шукуфоии Тоҷикистон ва парчами баландпарвози истиқлолият рамзи ифтихори миллӣ боқӣ хоҳад монд.

Гулзода Саймаҳмуд Сафаралӣ – унвонҷӯи Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, муовини раиси Суди иқтисодии шаҳри Душанбе.